A A A

Do rzędu strusiów

Do rzędu strusiów zaliczamy największego z żyjących obecnie ptaków - strusia senegalskiego . Istnieje pogląd, że strusie swą zdolność lotu utraciły do­piero wtórnie, tzn. że pochodzą od latających przodków. Świadczy o tym nie tylko podstawa skrzydła, która w zasadzie zbudowana jest tak samo jak u ptaków latających, lecz również wykształcone lotki, które albo zostają uwstecznione, albo prze­kształcone w miękkie pióra. Utrata zdolności lotu, która często związana jest ze zwiększeniem ciężaru ciała, powoduje również zmniejszenie się mięśni piersiowych i zanik grze­bienia mostka. Natomiast nogi strusia są bardzo silnie rozwinięte, co umożliwia mu szybki i wytr­wały bieg. Potężne nogi tylko o dwóch palcach (wszystkie inne ptaki mają 3 lub 4 palce) wskazują, że mamy do czynienia z mieszkańcem otwartych równin, pustyń i sawann. W Afryce i Azji struś, jako jedyny przedstawiciel rzędu, był dawniej sze­roko rozprzestrzeniony. Obecnie występuje tylko na południe od Sahary. Głowa, prawie cała szyja i nogi są u strusia nagie lub porośnięte rzadką szczeciną. Reszta ciała jest u samca pokryta czarnymi piórami, u samicy zaś szarobrązowymi. W ogonie i skrzydłach samca wyrastają śnieżnobiałe potężne pióra, których dawniej używano jako ozdoby stroju kobiet (strusie pióra). Struś jest roślinożerny, jednakże jego potężny dziób świadczy, że może również polować na drobne kręgowce. Połyka także małe kamyki, które pomagają mu w roz­drabnianiu pokarmu w żołądku. Szczególnie impo­nująco wygląda struś w czasie toków. Jego cere­monialnym tańcom towarzyszą ukłony głową, roz­pościeranie skrzydeł, dyganie, stroszenie piór i roz-dymanie szyi . Jaja strusia, którego ciężar osiąga 130 kg, a wysokość jest większa niż wzrost czło­wieka, są odpowiednio ciężkie. Jajo waży 1200 do 1600 g. Samica w dwudniowych odstępach składa ich około 20 sztuk. Na ilustracji pokazano w środku normalne jajo kurze, obok na lewo jajo strusia, a na prawo jajo wymarłego strusia mada-garskiego (Aepyornis), krewniaka dzisiejszego kiwi. Jajo to ważyło do 12 kg. W stepach Ameryki Południowej od północno-wschodniej Brazylii i wschodniej Boliwii przez całą Argentynę aż do Rio Negro żyje nandu (Rhea amertcana) , reprezentujący rząd strusi pam-pasowych (Rheiformes). Jest on mniejszy od stru­sia, od którego różni się także ubarwieniem. Jego wysokość wynosi 140 cm, a ciężar 20 kg. Pióra ozdobne są po wypierzeniu się koloru szaronie-bieskiego, szyja jest żółtobrązowa, a górna strona głowy i grzbietu czarna. Każda samica składa około 20 jaj, z których każde waży 500-600 g. W wyjątko­wych przypadkach w jednym miejscu może być zgromadzonych do 60 jaj, kiedy kilka samic składa swe jaja w jednym gnieździe. Jaja wysiaduje wy­łącznie samiec. Nandu, podobnie jak struś, potrafi bardzo szybko biegać, dorównując szybkością biegu koniowi wyścigowemu.obejmuje tylko trzy gatunki ptaków wielkości kury, które żyją wyłącznie na Nowej Zelandii. Charakterystyczne dla nich są silne nogi opatrzone czterema pazurami oraz długi dziób, na końcu którego znajdują się otwory nosowe. Ciało pokryte jest pojedynczymi piórami, które z wyglądu przypominają sierść. Ptaki te mają słaby wzrok, natomiast, w przeci­wieństwie do większości ptaków, odznaczają się bardzo dobrym węchem, który doskonale im służy w ich nocnym trybie życia. Nie potrafią latać, po­nieważ ich skrzydła są zredukowane do drobnych zawiązków. Znoszą przeważnie 1 białe jajo, rzadko 2. stosunkowo duże, o ciężarze do 500 g. Ciężar jaja równa się około 1/5 ciężaru ciała samicy. Jaja wysiaduje samiec. Pisklęta wykluwają się dopiero po 75-80 dniach. Na Nowej Zelandii i wyspie Stuarta dawniej wy­stępował licznie kiwi rowi (Aptéryx austratis) , nie umiejący latać, ani ratować się w razie potrzeby szybką ucieczką. Kiwi, dawniej nie mający groźniej­szych naturalnych wrogów, nie licząc krajowców, jest obecnie zupełnie bezbronny wobec psów, kotów, łasic i tchórzy, które zostały sprowadzone na Nową Zelandię przez Europejczyków. Środo­wiskiem życia kiwi są gęste, zakrzewione lasy. Tu łowią one pierścienice i owady w taki sam sposób, jak robią to bekasy, to jest ryjąc dziobem w mięk­kiej glebie leśnej. Tutaj także wygrzebuje kiwi proste nory, w których chroni się lub zakłada gniazdo. Jego upierzenie jest jednolicie brązowe lub szarobrązowe. Samce są mniejsze - ważą około 1,5 kg, a samice do 2,5 kg. W południowej części Nowej Zelandii żyje mały kiwi pukupuku (Aptéryx oweni), który różni się od poprzedniego wyraźnie prążkowanym upierzeniem Rodzina albatrosów liczy 13 gatun­ków, wśród których znajduje się albatros wę­drowny o rozpiętości skrzydeł do 3,5 m . Ten mistrz w locie szybowcowym jest niezmordowanym towarzyszem statków pły­nących po morzach między 50 a 30° szerokości południowej. Młode ptaki mają ubarwienie brązo­we, podczas gdy dorosłe, osiągające długość 1.20 m, są białe z czarnymi lotkami W okresie toków dorosłe ptaki zachowują się. bardzo charakterystycz­nie: trzepiąc skrzydłami, z wyciągniętą prosto szyją, kiwają głową na lewo i na prawo stojąc jeden na­przeciwko drugiego. Obmacują przy tym sobie nawzajem dziobem głowę i szyję. W tym czasie zarzucają krótki ogon na plecy. Gnieżdżą się na równinnych wyspach. Jajo. ważące 500 g, jest wy­siadywane przez 81 dni. przedstawiono tokującą parę albatrosów galapagoskich (Diomedea irrorata). których miejsca lęgowe są na Wyspach Galapagos. Ptaki te odznaczają się stosunkowo długim dziobem i ciemnym ubarwieniem. Do mieszkańców zakątków Ziemi położonych naj­dalej na południu, obok pingwina cesarskiego i wydrzyka antarktycznego, należy biały petrel śnieżny , o ciemnoszarych nogach. Gnieździ się on na wyspach w pobliżu Antarktydy, mniej więcej do 50° szerokości po­łudniowej. Pełnopłetwe to na ogół duże ptaki, a rodziny tu należące, mimo pewnych różnic, odznaczają się kilkoma wyraźnymi wspólnymi ce­chami, jak na przykład wiosłujące nogi o czterech palcach spiętych błoną pływną. Budowa nóg umożli­wia tym ptakom sprawne pływanie, a wielu ga­tunkom całkowite zanurzanie się pod wodę. Na ogół ptaki pełnopłetwe odżywiają się rybami. U wszystkich wykształcony jest w mniejszym lub większym stopniu wór gardzielowy, nagi lub po­kryty piórami. Wszystkie dobrze latają, a niektóre gatunki wyróżniają się i w locie szybowcowym. Upierzenie mają bardzo gęste, podobnie jak wszy­stkie ptaki wodne. Z jednobarwnych jaj wykluwają się nagie, ślepe i zupełnie bezradne pisklęta. Do­rosłe ptaki karmią swe potomstwo z wola Poszcze­gólne z 52 gatunków należących do tego rzędu występują na wszystkich wodach kuli ziemskiej.