A A A

kuraki

Charakterystyczną cechą kuraków jest grzebanie w ziemi w poszukiwaniu pokar­mu. Latają one ociężale i niechętnie, szukając obrony przed niebezpieczeństwem w ucieczce po ziemi i ukrywaniu się w zaroślach lub zagłębieniach grun­tu. Niemal wszystkie gnieżdżą się na ziemi i tu wy­siadują swe liczne jaja. Pisklęta są zagniazdownikami i nie muszą być karmione, lecz jedynie zaopatrywa­ne w żywność i strzeżone. Mimo dużych rozmaitości kształtów mają one pewne cechy wspólne, a to małą głowę, silny ostry dziób, krótkie skrzydła. silne nogi oraz mocno zaznaczone pióra kuprowe i ogonowe. Ich zasięg obejmuje prawie całą kulę ziemską. Szczególną cechą nogali , jakiej nie spotykamy w całym świecie ptaków, jest sposób opieki nad złożonymi jajami. Nogale gromadzą sterty kompostu, tworząc swoisty piec lęgowy (in­kubator), w którym temperatura dochodzi do + 35°C, i w nim umieszczają jaja. Inne gatunki za­kopują jaja w nagrzanym słońcem piasku wybrzeży morskich. Nogale żyją w Australii, na Wyspie Celebes, Nowej Gwinei, na wy­spach Morza Moluckiego, Fi­lipinach i małych wysepkach Archipelagu Sundajskiego. Wszystkie mają bardzo dłu­gie palce opatrzone silnymi pazurami. Nogal brunatny (Alectura lathami) z Australii wschodniej ma wierzch cze-koladowobrunatny, spód jas-nobrązowy w szare prążki, szary dziób, brązowe nogi i szare nabrzmienie skórne u dołu szyi. Samiec buduje stertę kompostu o wysokości 1,5 m i średnicy około 4 m, w której samica umieszcza jaja. Samiec strzeże lęgu, po­maga pisklętom w wydosta­niu się na zewnątrz i przez pierwsze trzy wieczory ich życia zapędza je do inkubato­ra, w którym spędzają noc. Czarnobrązowy, z bladoró­żowym brzuchem, nagogło-wy, czerwononogi nogal hełmiasty (Macrocephalon maleo) z Celebesu wy­grzebuje w gorącym piasku wybrzeża nory głębokości 50 cm i umieszcza w nich jaja. a następnie przysypuje je czystym piaskiem. Jest to rodzaj inkubatora, w którym energii cieplnej dostarcza słońce. Następną rodziną kuraków są czubacze (Cracidac), po­dobne z wyglądu do bażan­tów, ale żyją w koronach drzew południowoamery­kańskich. Należy tu 38 gatunków odżywiających się owocami i owadami. Czubacz kędzierzawy ma sztywny, ku przodowi zawinięty pióropusz; dziób nie jest opatrzony guzkami, ale jego nasada otoczo­na jest żółtą woskówką. Z wyjątkiem białego brzu­cha całe ciało jest ubarwione czarno. 2-3 małe jaja samica wysiaduje sama. Ojczyzną tego gatunku jest Ameryka Południowa na północ od Amazonki. Mniejsze i skromniej ubarwione są gatunki z ro­dzaju Penelope. Często ich podstawowe oliwkowe ubarwienie ma piękny brązowy połysk. Na twarzy i szyi znajdują się czasem jasne łysinki, jak również mięsiste płaty na gardzieli. Penelopa (Penelope superciliaria) ma 65-75 cm długości, barwę ciemnooliwkową, a pokrywy skrzydeł obrzeżone rdzawo. Ten towarzyski ptak żyje w Brazylii. Poza okresem gniazdowym trzyma się w wielkich sta­dach. Z niewielkiej rodziny głuszcowatych (Tetraoni­dae) znamy obecnie 18 gatunków występujących w Europie, Azji i Ameryce Północnej. Ich nogi są opierzone, niekiedy wraz z palcami, a gatunki o nagich palcach mają w zamian po bokach grzeby-kowate płatki rogowe, które na wiosnę odpadają, a w jesieni odtwarzają się na nowo. To śniegowe obuwie umożliwia im poruszanie się bez wysiłku po śniegu i lodzie. Pardwa górska (Lagopus mutus) zamieszkuje tundrę i niektóre obszary górskie Starego i Nowe­go Świata. Jej upierzenie jest zimą białe, z wyjątkiemczarnego ogona, a samca zdo­bi prócz tego czarna prze­paska przez oko Wios­ną upierzenie staje się szare lub brązowe, ale pierś, brzuch i lotki pozostają białe Pardwa mszarna ma podobne zimowe ubarwienie, z wyjątkiem przepaski na oku. natomiast w lecie jest brązowa Największym przedstawicie­lem tej rodziny jest głuszec któ­rego samiec waży 4-6 kg i ma ponad 1 m długości. Jego upierzenie jest czarne, z de­likatnym szarym rysunkiem, natomiast samica jest brązo­wa z rysunkiem czarno-bia­łym. Ciężar samicy wynosi 2,5-3 kg. Głuszec zamieszku­je tundrę i lasy górskie Euro­py, a także niektóre lasy ni­zinne. Na Syberii jego zasięg dochodzi do Leny. Żywi się pączkami, igłami, jagodami, owadami i pierścienicami. Toki głuszca rozpoczynają się w marcu. Zaczyna je samiec wczesnym rankiem na drzewie a na­stępnie zlatuje na ziemię. Jegc stłumiona pieśń go­dowa zaczyna się kłapaniem, przypominającym uderzenie kija o kij, które przechodzi następnie w trelowanie, ton główny (korkowanie) i kończy się szlifowaniem, przypominającym ostrzenie kosy osełką. Samiec parzy się podobnie jak cietrzew z kilkoma przywołanymi przez śpiew samicami, które składają po 8-12 jaj w wygrzebanym w ziemi zagłębieniu Samica wysiaduje jaja sama przez 26-28 dni i sama prowadzi pisklęta. Od pierwszego dnia po wykluciu się pisklęta towarzyszą matce w poszukiwaniu pokarmu. Następnym typowym miesz­kańcem lasów jest jarząbek (Tetrastes bonasia) ptak nieco większy od kuropatwy. Na brązowym wierzchu ciała rozrzucone są ciemne i jasne plamki. Podobnie jak głuszce i cietrzewie, samiec jarząbka ma czerwone naroślą nad oczami. Zamieszkuje Europę i Azję północną. W przyrodzie dochodzi nie­kiedy do krzyżowania się głuszców z cietrzewiami. Krzyżówki pod względem wielkości i wyglądu są bar­dziej podobne do głuszców W okresie toków, trwających od końca marca do maja, samce cietrzewi z całej okolicy gromadzą się o świcie na odsłoniętych miejscach, podczas gdy samice trzymają się z reguły w pobliżu. W pieśni godowej głuszca wyróżniamy cztery fazy, natomiast u samca cietrzewia śpiew jest znacznie głośniejszy, ale składa się tylko z dwóch serii dźwięków - bełkotania i czuszykania. Tańczy on przy tym: biega dookoła z opuszczonymi skrzydłami i rozpostartym ogonem podskakując w górę. Jeś|j dwa samce zbliżą się zbytnio do siebie, wywiązuje Się walka Ojczyzną cietrzewia są torfowiska i łąki Europy i Syberii. Jego pokarm, podobnie jak głuszca, sta­nowią głównie rośliny. Samica wysiaduje sama 6—10 jaj przez 26 dni. Samiec mierzy 60—65 cm i waży około 1 kg. Jego upierzenie jest granatowo czarne z metalicznym połyskiem i białymi pokry wami podogonowymi. Mniejsza o około 15 cm samica jest szarobrązowa z ciemniejszym i jaśniej szym rysunkiem, a u obu płci nad oczami wystę pują szkarłatne naroślą, tzw. róże. Po charakterystycznych pękach piór na bokach szy rozpoznajemy cieciornika podobnego do jarząbka. Długość jego ciała w/nosi 47 cm. Żyje w lasach Ameryki Północnej, na po­łudnie po Georgię i Kalifornię. W czasie toków samiec rozkłada szeroko kryzę i ogon. Do rodziny bażantów (Phasianidae) należy około 170 gatunków przepiórek, pawi, bażantów i kur. Jest to niezwykle wielokształtna i wielobarwna grupa, obejmująca formy od wspaniale upierzonych samców pawi do skromnych kuropatw. Usiłowano z tego powodu podzielić cały rząd na monoga-miczne oraz bezżenne kuraki, lecz okazało się, że bogato ubarwione nie tworzą par, a skromnie ubarwione są monogamiczne. Oczywiście, muszą tu istnieć wyjątki. Tak na przykład niektóre niepo­zornie ubarwione samce przepiórki po kopulacji nie troszczą się w ogóle o samice. Przepiór kalifornijski żyje w lasach i zaroślach w pobliżu wody. Gnieździ się na ziemi i tam też szuka pokarmu, natomiast noce przesypia na drzewach Wschodnia i środkowa część Stanów Zjednoczonych jest ojczyzną przepiorą wirgiń-skiego którego samiec ma charakterystyczną czarną przepaskę biegnącą przez oko, białe podgardle i białą brew. Wierzch jego głowy jest rudobrązowy, a czoło czarne. Samiec bierze udział w wysiadywaniu jaj i wycho­wywaniu młodych. Przepiórkę bardzo trudno zobaczyć, gdyż jest bardzo płochliwa. Zwraca ona uwagę jedynie charakterystycznym głosem. Zamieszkuje północ­ną i południową Afrykę, Europę i dużą część Azji. Środkowoeuropejskie prze­piórki wędrują na zimę do Afryki i wiele z nich ginie po drodze albo w morzu, albo w krajach śródziemnomor­skich, gdzie te drobne ptaki są masowo chwytane i strze­lane, tak że u nas stają się coraz rzadsze. W lasach Indii Zagangesowych żyje 27-centy met ro­wy, krępy Rollulus roulroul Nastroszony czerwonobrązowy pióropusz ozdabia głowę samca, którego grzbiet połyskuje niebieskozielono, pod­czas gdy głowa i szyja mają połysk niebieskoczarny. Naga okolica oczu, nogi i nasada dzioba są czerwone. Samica ma zielone upierzenie, nie zdobi jej ani pióropusz, ani ostrogi. Ptaki żyją parami i są stale zajęte rozgrzebywaniem opadłych liści w poszuki­waniu pokarmu roślinnego lub zwierzęcego. Sa­mica sama wysiaduje jaja, których znosi 8-10, na­tomiast pisklętami opiekują się oboje rodzice.