A A A

kury domowe

W swej pierwotnej ojczyźnie kur bankiwa został udomowiony już w trzecim tysiącleciu przed naszą erą. Nowe zwierzę domowe rozprzestrzeniało się coraz bardziej i w VII w. p. n. e. było już znane w krajach śródziemnomorskich. Drogą celowej hodowli i krzyżowania wytworzono z biegiem lat wiele ras, przy czym niektóre z nich są zupełnie podobne do swego dzikiego przodka [ a u innych pierwotne kształty i ubarwienie całko­wicie zanikły. Niektóre kuraki są bardzo towarzyskie, żyją w grupach, w których panują reguły społeczne i każdy osobnik zajmuje określone miejsce w hie­rarchii. Podporządkowuje się on organizacji i za­chowuje swoją pozycję. Aby się o tym przekonać, nie musimy daleko szukać przykładów. Taka orga­nizacja występuje i wśród kur domowych. Już kurczęta w wieku 15-21 dni spoglądają z góry na młodszych przedstawicieli swego gatunku i de­monstrują im swoją siłę, dziobiąc je i odpędzając. Wraz z dorastaniem dochodzi do pierwszych zma­gań między kogutami i między kurami, ale również między przedstawicielami odmiennych płci. Nie stanowi wyjątku wywalczenie sobie przez młodą kurę wyższego miejsca w hierarchii od słabszego koguta. Wynik utarczek, które mogą mieć charakter zabawy, ale niekiedy i prawdziwej walki, decy­duje o miejscu, jakie osobnik zajmuje w stadzie. Dziobnięcia kierowane są głównie w głowę, a zwłaszcza w grzebień i przydatki głowowe. Okresy częstych walk mogą być przerywane dłuż­szym pokojem. Podczas gdy kury nie są zbyt bó­lowe i na|częsciej ograniczają się do odganiania towarzyszek od pokarmu i spędzania ich z grzędy, to koguty są znane z zamiłowania do walki. Silny kogut jest despotą w najściślejszym znaczeniu tego słowa, nie znoszącym w swoim otoczeniu innego samca. Jeśli słabszy osobnik wkroczy do jego rewi­ru, zwykle wystarcza najlżejszy objaw niezadowo­lenia, aby oddalił się z nieswojego terenu. Jeżeli jednak jest silny, wywiązuje się walka. Z nastroszo­nymi piórami na szyi i opuszczonymi skrzydłami stają przeciwnicy naprzeciw siebie w naprężonej postawie, patrząc sobie w oczy. Nagle podskakują obaj na raz, zadają sobie najpierw kopnięcia, a później uderzenia dziobem skierowane w głowę przeciwnika. Silniejszy, bardziej doświadczony i bojowy kogut awansuje w hierarchii stada kurze­go coraz wyżej i zajmuje w końcu najwyższą po­zycję w sposób zupełnie oczywisty. Specjalnym okrzykiem i znaczącymi ruchami zwołuje on kury do znalezionego pokarmu, co wywołuje wrażenie rycerskości. Zachowanie takie można zaobserwo­wać w okresie godowym, a więc w przypadku kur domowych praktycznie przez cały rok. Nie korzysta on i prawa dziobania. Podczas pierzenia się zmienia jednak to zachowanie, kontrolowane przez działal­ność hormonów, zaczyna podkreślać swoje miejsce w hierarchii odpędzając od jedzenia wszystkie inne osobniki i traci wszelką rycerskość. Jednakże wraz z nawrotem aktywności płciowej kogut staje się znowu rycerski i pełen godności. Hierarchia u kur, która ze względu na sposób jej osiągania nazywana jest również porządkiem dziobania, może ulec za­kłóceniu tylko przez nadzwyczajne przypadki, na przykład przez długą nieobecność określonego osobnika w stadzie. W wielu sytuacjach życiowych kury przybierają charakterystyczne postawy, np. imponujące, bojowe, poddańcze lub odstraszające. Szczególnie charakterystyczny jest taniec godowy koguta przed kurą, składający się z następujących faz: przywabianie do pokarmu, trzepotanie skrzy­dłami, gonienie kury z napuszonym ogonem, depta­nie, stawanie dęba. Przy większości z tych postaw kogut wydaje inny głos. Spośród kur domowych do najlepszych niosek należą białe leghorny Znoszą one rocznie do 250 jaj. Dobre są również minorki które hoduje się w dwóch odmianach: czarnej i białej. Kilka ras, jak na przykład wyandoty srebrne i nie­bieskie , hoduje się nie jako nioski, lecz na mięso. Białe leghorny, włoszki i mi­norki należą do typu banki-wa, podobnie jak okazałe hamburgery , któ­re są dobrymi nioskami, mają delikatne i smaczne mięso, bardzo wcześnie zaczynają się nieść i dają rocznie do 160 jaj. W 1842 r. wyhodowano kury nieznanej wówczas wiel­kości, tak zwane kochinchi-ny. Przywieziono je do Euro­py z Szanghaju. Niektóre z nich osiągały wysokość do 65 cm i ciężar do 5,5 kg. Charakterystyczny jest dla nich stosunkowo krótki ogon gęsto opierzone nogi. Ko-chinchina biała ma białe upierzenie ze srebrnym połyskiem, żółty dziób i żółte nogi. Blisko z nią spokrew­niona bramaputra jest jeszcze cięższa - znane są osobniki o ciężarze do 7 kg. Amerykańska rasa plimu-trok to dobre nioski i rów­nocześnie rasa mięsna. Ko­guta zdobi pojedynczy, nie­zbyt zębaty grzebień i długie płaty biała . Pięknie ubarwiona, zielononoga kurka wodna (Gallínula chloropus) występuje na całej kuli ziemskiej z wyjątkiem Australii. Jej upierzenie jest czarne, z oliwkowozielonym grzbietem, białymi pokrywami skrzydeł, zielonymi nogami i czerwo­nym dziobem oraz czerwoną plamą na czole. Bie­gając lub pływając, ptak ten, mierzący 33 cm. kiwa ogonem. Purpurowoniebieskie upierzenie, czerwony dziób i plama na czole wyróżniają przedstawicieli rodzaju Porphyrio. Są to mieszkańcy gorącej strefy Starego Świata. Modrzyk siwogłowy (Porphyrio polioce-phalus) o siwej głowie, zamieszkuje Filipiny, Archipelag Malajski, Nową Zelandię i Australię, tworząc 20 ras geograficznych. Aramidts ypecaha - przedstawiciel chruścieli południowoamerykańskich - jest krępym ptakiem, 0 długości 45 cm. Głowa, gardło i przód piersi są szare, grzbiet i skrzydła brązowawe, a podbródek - biały. Łatwe do rozpoznania po szaroczarnym upierzeniu 1 kredowobiałym dziobie oraz łysinie na czole są łyski mierzące 38 cm, a ważące tylko 00 g. Mimo posiadania płatków pływnych na przednich palcach potrafią one bardzo szybko biegać, spotyka się je jednak głównie na leniwie płynących wodach, gdzie pływając i nurkując poszu­kują pokarmu. Gniazda z 7-15 żółtawymi, ciemno nakrapianymi jajami znajdują się w zaroślach trzci­ny. Łyska występuje w Europie, Azji, Afryce pół­nocnej i Australii. W górskich lasach Nowej Kaledonii żyje kagu należący do rodziny Rhynochetidae. Przez długi czas stanowisko syste­matyczne tego gatunku nie było wyjaśnione, ale obecnie uważa się go za krewniaka żurawi i chru­ścieli. Kagu ma długi, mocny dziób, silne nogi z wy­soko osadzonym tylnym palcem i silny ogon. Otwo­ry nosowe są nakryte płytką rogową, co zabezpiecza je przed dostawaniem się brudu w trakcie wyszu­kiwania pokarmu. Dobrze wykształcone lotki są delikatnie upierzone, tak że ptak ten nie ma zbyt dużych zdolności do lotu. Głowa ozdobiona jest mierzącym 13 cm długości czubkiem, który może być stroszony. Na całym ciele występuje puch pudrowy. Ptak, długości 55 cm, jest barwy jasno-łupkowej, a lotki drugiego rzędu i pióra ogona są poprzecznie prążkowane. Nogi i palce mają barwę pomarańczową. Wieczorem kagu lecą na żerowiska - żywią się owadami i ślimakami. W czasie poszuki­wania pokarmu ruchami i poziomo ustawionym ciałem przypominają chruściele, podczas gdy ich skoki i tańce godowe są podobne do żurawich. Obecnie kagu są bardzo rzadkie i wobec tego chro­nione. Z bardzo bogatej kiedyś w gatunki rodziny dwu-czubów zachowały się obecnie tylko dwa gatunki występujące od środkowej Brazylii do północnej Argentyny i Peru. Szczupłe, długie nogi kariamy mierzącej 90 cm wysokości, wskazują na jej zdolność do szybkiego biegu. Jasne iółtobrązowe upierzenie z ciemnym prążkowaniem, długi ogon i szyja oraz pęk piór na głowie nadają jej elegancki wygląd. Niezbyt długi, lekko zakrzywiony dziób i nogi są żółte. Kariamy wędrują przez otwarte stepy porośnięte drzewami w poszukiwaniu pokarmu, który składa się z drobnych ssaków, jaszczurek i węży. Na drze­wach siadają tylko w okresie gnieżdżenia się i na nocleg. Składają zwykle 2 czerwonawobiałe jaja, brązowo nakrapiane. Po 25-27 dniach wykluwają się z nich pisklęta. Ojczyzną dropi (Otididae), których znamy 23 ga­tunki, są stepy i półpustynie Starego Świata. Wię­kszość gatunków osiąga wielkość kury, a najcięższe gatunki mają największy ciężar spośród wszystkich ptaków latających. Na silnych nogach znajdują się tylko 3 palce, brak jest tylnego. Ptaki te nie mają gruczołów kuprowych. W czasie snu dropie nie ukrywają głowy pod piórami, lecz wtulają ją między ramiona. Pokarm ich składa się z nasion, liści i ga­łązek, jak również z owadów i ślimaków. Kogut jest nie tylko znacznie większy od kury, ale również różni się od niej ubarwieniem. Swoiste są zaloty samca. Tak na przykład u naszego dropia (Otis tarda) worek na podgardlu jest w czasie toków bardzo rozdęty, bródka z piór u nasady nastroszona, długie pióra na łokciach tak roz­postarte, ie wyglądają jak rozłożone białe wachlarze. Ogon jest zadarty, przez co biała wewnętrzna strona piór zostaje skierowana na ze­wnątrz. Cały kogut wygląda jak powoli tocząca się kula z piór Kura samo­dzielnie opiekuje się potom­stwem. 2 brązowe jaja wysia­duje ona w zagłębieniu ziemi przez 21-28 dni. Trosz­czy się o młode aż do mo­mentu uzyskania przez nie samodzielności. Z licznych gatunków żyją­cych na Czarnym Kontynen­cie wymienimy tu dropia senegalskiego który wy­stępuje licznie na północnej granicy lasów tropikalnych do Nilu, w Kordofanie i Abi­synii. Samce i samice mają podobne rdzawe zabarwienie skrzydeł i grzbietu, a u samic podobny kolor występuje też na tylnej części szyi. U samca jest ona niebieska. Do rzędu siewkokształtnych naleiy 300 gatunków, tworzących 15 rodzin. Zewnętrznie są one bardzo różne, mają jednak szereg wspólnych cech anatomicznych, jak na przy­kład budowę narządu głosowego, jednakowy przy­czep ścięgna nogi, podobną strukturę podniebienia, jednakowy układ lotek, a u wszystkich gruczoł kuprowy opatrzony jest od góry pęczkiem długich piórek. Rząd ten dzieli się na 3 pod rzędy, z których największy obejmuje 12 rodzin. Do pierwszego pod-rzędu należą między innymi brodźce, biegusy i be­kasy, do drugiego zaliczamy mewy i rybitwy. zaś do trzeciego - alki, przystosowane do życia morskiego. Brodżce (Tringa) latają bardzo szybko i wytrwale; mają długie, ostro zakończone skrzydła oraz dość długie, silne nogi z szeroko rozstawionymi palcami, umożliwiające im szybkie bieganie. Długi, wąski, u niektórych gatunków zgięty dziób ułatwia im pobieranie pożywienia na terenach bagiennych, mokradłach, podmokłych łąkach i torfowiskach, gdzie się gnieżdżą. Upierzenie samców i samic jest podobnie ubarwione. Lęgi mają tylko raz w roku. Młode w kilka dni po wykluciu się opuszczają gniazdo.