A A A

Ptaki rajskie

Urraka brazylijska (Cyanocorax chrysops) żyje w południowej Brazylii, Urugwaju i Paragwaju. Czoło, kantar i ciemię są okryte kapą z gęstych, krótkich, odstających czarnych piórek. Głowa i szyja są czarne, kark zaś jasnoniebieski. Spód ciała i koniec ogona lśnią bielą, a brunatny grzbiet po­łyskuje fioletowo. Plamy nad i pod okiem są nie­bieskie. Również ten ptak bywa często trzymany w klatkach. Orzechówka (Nucifraga caryocatactes) jest typowym mieszkańcem lasów iglastych Europy i Azji. Gnieździ się w lasach górskich Europy środ­kowej i wschodniej, bardziej na północ brak jej na dużym obszarze i dopiero zupełnie na północy rozpoczyna się jej ciągły zasięg, rozciągający się przez całą zalesioną północną Azję aż do Kam­czatki. Również w Azji środkowej żyje izolowana populacja tego brązowego, biało nakrapianego ptaka, wielkością przypominającego sójkę. Koniec brązowego ogona orzechówki zdobi szeroka biała przepaska. Głos jest chrapliwy, przypominający skrzeczenie sójki. Żywi się owadami oraz różnymi drobnymi zwierzętami, ale jej przysmak stanowią orzechy laskowe i nasiona drzew iglastych, które swym silnym dziobem zręcznie wyciąga z szyszek. Okolice, w których zapowiadają się dobre zbiory orzechów, są odwiedzane przez orzechówki z du­żego terenu. W niektórych latach dochodzi do inwazji rasy syberyjskiej do Europy środkowej i zachodniej, czego przyczyną jest prawdopodobnie brak pokarmu na jej terenach łowieckich. Charakterystycznym ptakiem najwyższych gór Europy południowej, Afryki północno-zachodniej oraz Azji zachodniej i środkowej jest wieszczek (Pyrrhocorax graculus) czarny, z żółtym dzio­bem i czerwonymi nogami. Małymi grupkami lub w większych stadach okrążają wieszczki z krzykiem najwyższe szczyty, gdzie zakładają gniazda w roz­padlinach skał, w niedostępnych miejscach. Nie­kiedy całe ich stada gnieżdżą się w głębokich jaskiniach. Pokarm zbierają na łąkach alpejskich, często także na śmietnikach przy schroniskach górskich, gdyż nie boją się ludzi. U jedynego gatunku ptaka dymorfizm płciowy obiął również kształt dzioba. Miało to miejsce u wymarłego już gatunku nowozelandzkiego Hete-ralocha acutirostris Na długich, silnych nogach biegały one parami w podszyciu leśnym, przy czym samiec swym silniejszym, prostym, ale krótszym dziobem zrywał korę ze zmurszałych drzew, pod­czas gdy samica długim, cienkim, sierpowatym dziobem wydłubywała ze szpar owady. Były to ptaki czarno upierzone z zielonym połyskiem, jedynie mięsiste płatki w kącie dzioba były poma­rańczowe. Gdy w XVI wieku Magellan na okręcie ,.Victoria" powrócił z pierwszej podróży dookoła świata, przywiózł do Europy skórki tak wspaniałych pta­ków, że uwierzono, iż istoty te mogą być tylko niebiańskiego pochodzenia i nazwano je ptakami rajskimi (Paradisaeidae), którą to nazwą określa się dziś rodzinę ptaków liczącą 43 gatunki. Wystę­pują one w rejonie australijskim, a centrum ich rozmieszczenia stanowi Nowa Gwinea. Są to ptaki na ogół średniej wielkości, z chwytnymi stopami. Ich upierzenie zwisa w dłuższych lub krótszych, wąskich lub niezwykle szerokich trenach. Małe, krótkie piórka na niektórych partiach ciała przy­pominają wspaniały barwny aksamit. Szyja tych ptaków otoczona jest często pięknym kołnierzem o najrozmaitszych kształtach. Z ogona i innych części ciała, obok szerokich „chorągwi' lub sztyw­nych, jak z metalu wykonanych wstęg, wyrastają delikatne, powiewne piórka. Inne pióra wyglądają jak spiralnie zwinięte druty, ozdobione po bokach kolorowymi listkami. Wszystkie te ozdoby wystę­pują w godowym stroju samca, przy którym samica wygląda tak ubogo, że można wątpić, czy rzeczy­wiście stanowią one parę. W okresie godowym samce mają stałe miejsca, na których popisują się przed samicami. Ich tańce godowe są nieporówna­ne. Ptaki kołyszą się na obie strony, wyciągają wysoko głowę i przysiadają skulone, kiwają się w przód i w tył, a nawet zwisają z gałęzi głową w dół lub kręcą się na drążku jak gimnastyk i sta­rają się swe piękno jak najbardziej wystawić na widok publiczny. Oczywiście, każdy gatunek roz­porządza specyficznymi ruchami; to samo dotyczy zestawień barw i kształtów ozdób. Nie wszystkie jednak ptaki rajskie są tak piękne. Niektóre ga­tunki są tak niepozorne, że w ogóle nie zwracają na siebie uwagi. Wszystkie ptaki rajskie są mieszkańcami lasów, przebywającymi przeważnie w koronach drzew, a przynajmniej w podszyciu. Otwarte gniazda bu­dują na gałęziach, a niektóre gatunki gnieżdżą się w dziuplach. O zbudowanie gniazda, wysiadywanie 1-2 jaj i wychowanie młodych troszczy się wy­łącznie samica, podczas gdy samiec w tym czasie zajęty jest zalotami i zwabianiem nowej samicy. Ledwie wystarcza mu czasu na wyszukanie pokar­mu. Ptaki rajskie odżywiają się drobnymi zwierzę­tami - owadami, ślimakami, robakami, mniejszymi kręgowcami, ale również owocami i nasionami. Ich śpiew jest skromny, podobnie jak u większości bardzo ozdobnych ptaków. Najpiękniejsze i naj­lepiej poznane gatunki ptaków rajskich należą do rodzaju Paradisea. Ptak rajski zwyczajny {Paradisea apoda) żyje na Wyspie Aru. Ma on na bokach ciała deli­katne pióra ozdobne, o długości 1 m, jego grzbiet jest rudy, głowa żółta, poniżej gardła soczyście zielona. Z ogona wyrastają dwa wąskie, drutowate pióra. W czasie toków rozpościera on sklepione skrzydła i obraca się z głową zwieszoną w dół. Jego krewniak, wumbi (Paradisea minor) z Nowej Gwinei ma grzbiet i pokrywy skrzydeł lśniąco żółte. Samice obu gatunków są rdzawe, od spodu zaś jaśniejsze. Do mniejszych gatunków te| rodziny należy, mie­rzący 16 cm, latawiec królewski (Cicinnurus regius) z Nowej Gwinei i sąsiednich wysp. który wydaje przedziwne odgłosy, przypominające głos przepiórki, miauczenie kota lub szczekanie psa. Wierzch ciała samca jest wiśniowy, czerwone gardło obrzeżone od dołu zieloną przepaską pier­siową, a cały spód ciała - biały. Po bokach piersi znajdują się wachlarzowato ułożone szarobrązowe pióra z zielonymi końcami Najbardziej zwracają uwagę wydłużone środkowe sterówki, które jak łukowato wygięte druty wystają daleko poza koniec ogona, a na spiralnie zwiniętym końcu mają zielone chorągiewki. Ubarwienie samicy jest szarobrązo­we i żółtobrązowe. Astrapia białosterna (Astrapia mayern została odkryta w 1938 r jako ostatni gatunek ptaka rajskiego. Jej ojczyzną są góry Nowej Gwinei. Jest ona czarna, a upierzenie samca ma brązowy i zielony połysk. Zwraca ona szczególnie uwagę niezwykle długim, złożonym z wąskich piór ogo­nem, w którym środkowe sterówki osiągają 90 cm długości. Bliskimi krewniakami ptaków rajskich są altanniki fPtilorhynchidael, ale ich upierzenie jest znacznie mnie| barwne. Natomiast wykazują one inną szczególną cechę biologiczną: kilka spośród 19 gatunków altanników nie zadowala się wyborem określonego miejsca na tańce godowe, jak to czynią zazwyczaj inne ptaki, lecz przygotowują sobie w gęstwinie izby taneczne i specjalne altany, które przyozdabiają kolorowymi kamieniami i kwiatami, lagodami i muszelkami. Na tak przygotowanym miejscu tańczy samiec swój taniec weselny, aby przywabić samicę. Altana zbudowana z liści i ga­łązek nie służy więc jako gniazdo, gdyż zawieszone jest ono w pobliżu altany na drzewie. Altanniki żyją w zaroślach i w stepach trawiastych. Naj­większym przedstawicielem rodziny jest. mierząca 18 cm. jedwabnica szara (Chlamydera nuchalis) Występuje ona w tropikach Australii pół­nocnej. Wierzch jej ciała jest brązowoszary. spód żółtoszary, a samiec ma na potylicy różowy czubek. Większość altanników żyje na Nowej Gwinei.