A A A

Rodzina drozdów

Rodzina drozdów (Turdidae) nie ustępuje pod względem liczby gatunków rodzinie Timaliidae. Znamy obecnie 294 gatunki drozdów występujące we wszystkich częściach świata. Spotykamy wśród nich licznych znakomitych śpiewaków, z których na pierwsze miejsce wysuwa się kos (Turdus me­rula) Samiec ma na wiosnę upierzenie czarne, lśniąco pomarańczowy dziób i pierścień wokół oka. Pierwotnie był ptakiem leśnym, lecz stopniowo coraz bardziej zbliżał się do ludzi i obecnie jego piosenkę można usłyszeć także wśród miejskich murów.Bardziej towarzyski niż inne drozdy jest kwiczoł (Turdus pilaris) mierzący 25 cm. Rzadko gnieździ się samotnie, przeważnie w koloniach, tak że na jednym drzewie można spotkać liczne gniazda, które buduje najchętniej na wysokich drzewach stojących na skraju lasu lub na przecinkach, częściej w lesie liściastym niż iglastym. Jest bardziej kolo­rowy niż inne drozdy. Szczególnie charakterystycz­na jest szara głowa, ciemnobrązowy grzbiet i jasno­szary kuper. Zamieszkuje Europę środkową i pół­nocną, jak również prawie całą Syberię. Jest pta­kiem przelotnym. Droździka (Turdus musicus) na pierwszy rzut oka można pomylić z drozdem śpiewakiem. Wy­raźną cechę odróżniającą stanowi kremowy prążek nadoczny. W locie zwracają uwagę kasztanowe boki i spód skrzydeł. Ojczyzną droździka jest północna Europa i północna Azja. do Europy środkowej za­latuje tylko w ciągu zimy. Koncert wiosenny rozpoczyna w naszych lasach z reguły paszkot (Turdus viscivorus) którego grzbiet jest szarobrązowy, a żółtobiały spód gęsto nakrapiany. Jego melancholijna piosenka zajmuje pośrednie miejsce między melodyjnym śpiewem kosa a trelami drozdów. Gnieździ się na szczytach drzew w Europie, Azji zachodniej i w Afryce pół­nocnej.Swoiste ubarwienie cechuje mało uzdolnionego do śpiewu drozda obrotnego (Turdus torąuatus) wielkością zbliżonego do kosa. Zarówno czarne samce, jak i brązowe samice mają na piersi półksiężycowatą białą plamę. Ich obszar występo­wania jest bardzo ograniczony: ciemniejsza rasa zamieszkuje góry Skandynawii Anglii, zaś jaśniej­sza dotypowych ptaków środowisk górskich Europy środkowej i południowej, sięgając na wschód do obszarów zakaspijskich. Na nagich lub pokrytych jedynie skąpą roślinnością skalistych zboczach gór żyje nagórnik skalny (Monticola saxatilis) Jest to najmniej­szy z dotychczas poznanych drozdów, o długości 19 cm. Ma on krótki, rudy, w środku brązowy ogon. W szacie godowej samca głowa, szyja i kark są łupkowoszare, a kuper biały. Samica jest z wierzchu brązowa, na spodzie żółto nakrapiana. Często na­turalne skały zastępują nagórnikowi ruiny zamków i domów. Gniazdo buduje w szczelinach skał lub między kamieniami, z reguły w miejscach trudno dostępnych. W pobliżu gniazda rozbrzmiewa często bardzo delikatna piosenka samca. Gnieździ się w południowej Europie i środkowej Azji. Mniej znanym gatunkiem jest nagórnik leśny (Monticola gularis) którego samice widzimy na ilustracji przy karmieniu młodych. Ten mały drozd, wielkości szpaka, żyje na Dalekim Wschodzie w dorzeczu Amuru. Gnieździ się najchętniej na lesistych wyżynach, a gniazdo z włókien i trawy umieszcza w rozpadlinach, często między korze­niami drzew. Wierzch głowy samca i jego pokrywy skrzydeł są szaroniebieskie, skrzydła czarne, a spód ciała - rdzawy. Samica ma grzbiet oliwkowoszary, ciemno nakrapiany. Drozda kubańskiego (Mimocichla plumbea) zna większość miłośników egzotycznych ptaków, gdyż jest on często hodowany w klatkach. Wystę­puje w licznych rasach na Wyspach Bahama i na Wielkich Antylach. Jego upierzenie jest szare z rdzawym brzuchem, czarnym gardłem i białym podbródkiem. Długość wynosi około 25 cm. Miły i urozmaicony śpiew Zoothera citrina przy­pomina w niektór/ch zwrot­kach śpiew wilgi. Mierzy ona 21 cm, ma wierzch ciała sza-roniebieski, a spód — żółto-brązowy. Środkowe pokrywy skrzydeł mają białe końce, które łączą się na złożonych skrzydłach w poprzeczną bia­łą przepaskę. Jest ptakiem licznie występującym w la­sach od zachodnich Chin i indyjskich Himalajów po Wyspy Sundajskie. Malutki ptaszek, ze stosun­kowo krótkim ogonem i wy­raźnym jasnym prążkiem nad-ocznym przedstawiony jest na ilustracji w typowej dla siebie pozie. Jest to po­klask wa (Saxicola rubetra) -mieszkaniec otwartych śro­dowisk, szczególnie częsty na łąkach z pojedynczymi krze­wami i drobnymi strumienia­mi. Z wzniesionego punktu - krzewu, drzewa lub słupa telegraficznego - rzuca się w błyskawiczny pościg za motylem czy innym lecącym owadem lub atakuje odpo­czywającego. Samiec w okre­sie godowym ma wierzch ciała czarny, a pojedyncze pióra są szeroko rudo obrze­żone. Gardło i pierś są kre­mowe, zewnętrzne sterówki u nasady białe. Samica jest ogólnie jaśniej ubarwiona i ma mniej wyraźną brew. Śpiewa ćwierkając, gwiżdżąc lub wydając ochryp­łe dźwięki, naśladuje też gło­sy innych ptaków. Gnieździ się w Europie i zachodniej Azji do rzeki Jenisej.Jakkolwiek także kląskawka spotykana jest niekiedy na łąkach, z reguły wol ona suche nieużytki, jak zbocza pagórków, nasyp kolejowe, torfowiska wysokie, a na wschodzie swego zasięgu - kamieniste hałdy porosłe niskimi krzewami. W przeciwieństwie do pokląskwy jest ona na głowie, szyi i na grzbiecie czana z białym, a spód ciała kasztanowy z jaśniejszym odcie­niem na brzuchu. Podczas gdy młode pokląskwy w razie niebezpieczeństwa kryją się w gnieździe, młode kląskawki uciekają z niego. Oba gatunki gnieżdżą się na ziemi, a ich gniazda są dobrze za­maskowane. Liczne rasy kląskawki zamieszkują Europę, Azję i Afrykę. widzimy parę z wschodniosyberyjskiej rasy Saxícola torquata stemegerí, która jest na spodzie jaśniejsza, a na grzbiecie ciemniejsza niż europejska Soxico/o torquata rubicola Do charakterystycznych mieszkańców wschodnio­europejskiej i syberyjskiej tajgi należy Tarsiger cyanurus o długości 14 cm, którego samiec ma wierzch upierzenia, nadlotki, ogon i kuper nie­bieskie, spód ciała kremowy, a boki jasnopomarań-czowe. Samica ¡est oliwkowobrązowa, młode są nakrapiane. podobnie jak większość młodych drozdów Gnieździ się na ziemi w gęstych lasach iglastych. Najdalej na zachód występuje w Finlandii. Białorżytka (Oenanthe oe- nanthe). gdy siedzi na ziemi lub na kamieniu, jest prawie niedostrzegalna. Zauważyć ją można, gdy charakterystycz- ' nie dyga. prostuje się i rozpościera ogon. Natomiast w locie dostrzega się ją od razu. Lśni wówczas jej śnież- nobiały kuper i nasada ogona, zakończona czarną przepas- ką. mieszkańcem nieużytków usianych kamieniami, poręb leśnych i wszelkich miejsc kamienistych. W okresie go­dowym samiec ma wierzch ciała szary, nad okiem białą brew. a przez oko przechodzi szeroki czarny prążek. Poza okresem godowym podobny est do samicy Młode po opuszczeniu gniazda są nakrapiane Białorzytka śpiewa siedząc, co najwyżej łączy śpiew z niskim lotem zalotnym. Gnieździ się w roz­padlinach skalnych, norach królików i dziuplach. Żywi się owadami. Jej ojczyzną jest Europa, cała Syberia, Alaska i wybrzeża Grenlandii. Zi­muje w Afryce i południowej Azji.Milutki rudzik (Erithocus rubecula) o dłu­gości 14 cm, daje się łatwo rozpoznać po ceglastej twarzy i tej samej barwy podgardlu. Od marca do października rozbrzmiewa smutna piosenka samca, niekiedy jeszcze po zapadnięciu zmroku. Gniazdo z suchych liści, trawy i mchu wyścielone jest w środku sierścią i piórkami, a umieszczone w za­głębieniu w glebie, między korzeniami lub w sagach drewna. Dwukrotnie w roku samica znosi po 5-6 jaj, sama je wysiaduje, natomiast w wychowywaniu młodych bierze idział także samiec. Gnieździ się w Europie i Azji zachodniej i w większej części swego zasięgu jest ptakiem przelotnym. Zimuje nad Morzem Śródziemnym.Niezwykle strojne i piękne muchodławki (Tersi- phone) żyją w Afryce, Azji południowej, na Wyspach Sundajskich i Filipinach. U dorosłych ptaków środ­kowe sterówki osiągają długość 50 cm. Ich misecz-kowate gniazdo, bardzo, starannie zbudowane, za­wieszone jest w rozwidleniu gałęzi, niezbyt wysoko Większość z 12 gatunków należących do rodziny płochaczy (Prunellidae) stanowią mieszkańcy środ-kowoazjatyckich wysokich gór, a tylko kilka zdra­dziło tę swoją pierwotną ojczyznę. Kształtem i sposobem życia przypominają one zięby. Również pokarm ich w jesieni i zimie składa się z nasion i jagód, podczas gdy w lecie odżywiają się głównie owadami. O dobrym przystosowaniu do zbierania nasion dowodzi również obecność wola, w którym nasiona ulegają zmiękczeniu. Samce i samice są niemal tak samo ubarwione, a podłużne plamki na grzbiecie stanowią ubarwienie ochronne. Większość gatunków gnieździ się wysoko w górach ponad granicą drzew lub w tundrze poza północną gra­nicą lasu. Wyjątek stanowi pokrzywnica (Prunella modularis) która jest wprawdzie także typowym miesz­kańcem strefy kosodrzewiny w górach, ale spotkać ją można mierzący 15 cm ptaszek żyje na ziemi pod osłoną gęstych krzewów. Tylko na wiosnę samiec ośmiela się wznieść na szczyt jodły, aby energicznie od­śpiewać swą metaliczną piosenkę. Gniazdo buduje w największej gęstwinie młodego zagajnika tak ukryte, że intensywnie turkusowe jaja, które w nim leżą nie przykryte, nie muszą mieć ubarwienia ochronnego. Samica buduje gniazdo samodzielnie z mchu i drobnych gałązek [941] i w połowie kwiet­nia przystępuje do wysiadywania pierwszego lęgu, złożonego z 4-5 jaj. W ciągu roku wyprowadza dwa lęgi. Samiec ma łupkowoszarą głowę, szyję i spód, a wierzch ciała brunatny. Przedstawiciele obu płci są ciemno prążkowani. Ojczyzną płochacza jest Europa i niewielka część Azji zachodniej. Płochacz halny (Prunella collaris) [940] wielkością i śpiewem przypomina skowronka. Podbródek i gardło są białawe, czarno nakrapiane, boki rdzawo prążkowane, a pierś jest szarawa. Gniazdo buduje dobrze ukryte w rumowisku skalnym ponad gra­nicą drzew. Umieszczone jest ono w szczelinie lub pod płaskim blokiem skalnym, a zbudowane z su­chej trawy, liści i mchu oraz wysłane sierścią i piórami. W okresie zalotów samiec śpiewając wykonuje często krótki lot. Jest znacznie mniej płochliwy niż pokrzywnica i pozwala ludziom bar­dzo blisko podejść do siebie. Jego ojczyzną są naj­wyższe partie pasma górskiego Atlasu, gór po­łudniowej i środkowej Europy i Azji aż do Japonii. O ile pokrzywnica jest częściowo ptakiem wędrow­nym, to płochacz halny jest ptakiem osiadłym, który w zimie przenosi się w doliny.