A A A

Rodzina drzymów

Z rodziny drzymów również za­liczanej do rzędu łażeńców, wymienimy krakacza obrożnego którego cechuje silny dziób z nasadą otoczoną sporymi szczecinami. Ogółem do tej rodziny należą 72 ga­tunki mieszkańców tropików Starego i Nowego Świata. Brak ich jest jedynie w Australii i na Mada­gaskarze. Większość gatunków zamieszkuje w Afry­ce, gdzie żyje również wymieniony krakacz obroż-ny. Mieszka on w zakrzewieniach i stepach od Angoli do Tanganiki. Ładną kombinację barwną stanowią żółty spód ciała, boki szyi i czoło z nie­biesko-czarno mieniącą się resztą upierzenia. Rodzina dzięciołów iPiadae), obejmująca 210 ga­tunków, stanowi największą grupę w całym rzędzie. Należą tu ptaki wyraźnie leśne, rozprzestrzenione prawie na całej kuli ziemskiej, z wyjątkiem Australii i Madagaskaru. Ich silne, odporne dzioby pokryte są grubą warstwą rogu, a długie cienkie języki mają na końcu rogowe szczeciny skierowane ku tyłowi Mogą one wysuwać język bardzo daleko poza koniec dzioba. Silnie rozwinięty jest gruczoł ślinowy, znajdujący się pod językiem. Pożywienie dzięciołów stanowią przede wszystkim owady, które wyciągają językiem spod kory. Niektóre ga­tunki odżywiają się sokiem drzew, a inne zjadają nasiona i owady. Ogon ich zakończony jest prosto lub klinowato, składa się z 10-12 piór i stanowi pomoc przy wspinaniu się po drzewach. Dziuple lęgowe dzięcioł wykuwa w pniu drzewa, albo składa swe 2-10 jaj w kopcu termitów lub bezpośrednio na gołej ziemi.Ta ogólna charakterystyka niezupełnie dokładnie pasuje do ptaków z podrodziny krętogłowów Mają one miękkie pióra ogona, mniejszy dziób, który nie nadaje się do kucia dziur w drze­wie; na gałęziach siadają one w poprzek, a nie wzdłuż, jak typowe dzięcioły. Nie wykuwają rów­nież samodzielnie dziupli lęgowych, lecz zajmują opuszczone przez inne gatunki dzięciołów lub dziuple naturalne. Krętogłów chwyta najchętniej mrówki, podskakując przy zbieraniu pokarmu po ziemi. Jego szare upierzenie opatrzone szaro-brązowym rysunkiem przypomina w dużym stopniu upierzenie lelka i sprawia, że gdy krętogłów siedzi przytulony do gałęzi, łatwo go wziąć za kawałek kory. W razie niebezpieczeństwa wyciąga swą długą szyję, kręci głową na wszystkie strony i stroszy czubek Jest ptakiem wędrownym, zamieszku­jącym Europę i Azję aż do Japonii. Na kontynencie amerykańskim występują liczne gatunki dzięciołów, spośród których przedstawi­ciele rodzaju Centurus odznaczają się wyraźnym pręgowaniem wierzchu ciała. Zamieszkują rejony tropikalne i subtropikalne. U Centurus superciliaris grzbiet, skrzydła i barkówki są poprzecznie czarno-biało prążkowane, a spód jest delikatnie szary. Ciemię i potylica samca są czerwone, podczas gdy samica ma czerwoną tylko potylicę.Wczesną wiosną słychać często melodyjny głos występującego w Polsce dzięcioła zielonosiwego ], którego długość wynosi 25 cm. Na ilustracji widzimy parę tych ptaków przy dziupli. Od bardzo podobnego dzięcioła zielo­nego różni się szarą głową i szyją z wąskimi czarnymi bokobrodami. Czoło samca jest czerwone, zaś u samicy kolor ten nie występuje. Zamieszkuje najchętniej lasy liściaste, jednakże gdzieniegdzie spotkać go można wysoko w górach. Ze swego obszaru lęgowego, którym jest Europa, rozprze­strzenił się przez Syberię do Japonii, a na południe do Burmy i na Sumatrę. Ponieważ najchętniej zjada mrówki, często można go spotkać na ziemi przy zbieraniu tego pokarmu. W przeciwieństwie do niego, przedstawicieli rodzaju Dendrocopos naj­częściej można spotkać na drzewach. Wiosną często można usłyszeć swoisty werbel, powstający przy szybkim uderzaniu dziobem o pień lub gałąź. W okresie toków muzyka ta służy jako sygnał wa­biący samicę. Jednym z najpospolitszych dzięciołów europejskich jest u obu płci gęsto biało prążkowany, zaś spód jest dzięcioł duży ciała czysto biały. Jest to typowy, ale niezbyt pos-wyróżniający się charakterystycznym czarno-bia- polity mieszkaniec lasów europejskich i azjatyckich łym upierzeniem, czerwoną plamą na karku i tej Duże obszary leśne w Europie i północnej Azji po samej barwy piórami na podbrzuszu. Ojczyzną jego Kamczatkę zamieszkuje dzięcioł czarny są lasy równin i wysokich gór Europy. Jego mniejszy pus martius) wielkości wrony. Jego całkowi-krewniak. mierzący 15 cm dzięcioł mały (Dendro- cie czarne upierzenie urozmaica jedynie czerwona copos minor) ma przednią część ciemienia płytka na głowie u samca, podczas gdy samica ma czerwoną u samca, a białą u samicy. Czarny kark czerwoną plamkę tylko na potylicy. Zniesienie wynosi 4-5 białych jaj, których wysiadywanie jest stosunkowo krótkie, gdyż trwa tylko 12-14 dni. Najchętniej zjada on korniki i larwy mrówek, wyszukuje również żywe chrząszcze pod korą drzew. Przy poszukiwaniu pokarmu wykuwa w spróchniałych drzewach wielkie dziuple, niekie­dy wraz z dzięciołem dużym Największymi przedstawicielami dzięciołów są piękne amerykańskie gatunki z rodzaju Campephi-lus. mające na głowie czub. Należy tu między innymi wymarły Compephi/us pnncipo/is, żyjący niegdyś na Kubie i w lasach USA. Największy ze wszystkich gatunków jest dzięcioł cesarski (Campeph//us impenalis) mierzący 55 cm. a zamieszkujący gory Meksyku. Samiec ma czub czerwony, zaś samica czarny. Los tych ptaków jest zagrożony w związku ze zmniejszaniem się liczby spróchniałych drzew.Ostatni rząd ptaków - wróblowce (Passenformes) obejmuje ponad 5000 gatunków, a więc o wiele więce| niż wszystkie razem pozostałe rzędy. Ich przedstawiciele są średnich i małych rozmiarów. Tak na przykład najmiejszy europejski przedsta­wiciel tego rzędu - mysikrólik waży 6 g, naj­większy kruk - 1200 gl Ich kształty, forma skrzydeł, ogony i dzioby są najrozrhaitsze, a ta wielokształt-nosć wskazuje na ogromne zdolności przystoso­wawcze wrójkrwców^ które w okresie niezwyCle burzliwego rozwoju, zresztą jeszcze nie zakończo­nego, opanowały liczne środowiska. Formy po­czątkowo żyjące w lasach obecnie występują na pustyniach, w tundrze, czy równie dobrze w gó­rach na całej kuli ziemskiej. Ich stopa, z pierwszym palcem skierowanym do tyłu. a drugim, trzecim i czwartym - do przodu, przystosowana jest do siedzenia. Wszystkie palce osadzone są na tej samej wysokości. Wszystkie wróblowce są w mniejszym lub większym stopniu obdarzone głosem. Ich narząd głosu, syrinx, jest silnie wykształcony i składa się u właściwych ptaków śpiewających z 5-8 par mięśni. Mimo że samica ma narząd głosu zbudowany zupełnie podobnie, śpiewa tylko sa­miec. Wróblowce budują kunsztowne gniazda. Przychodzą w nich na świat ślepe i nagie lub w nie­wielkim puchu pisklęta, gniazdowniki, które sze­roko rozwierając dzioby domagają się pokarmu. Wśród ornitologów nie ma jednomyślności co do systematyki tego rzędu. Dzielimy je najczęściej na dwa podrzędy - krzykliwych i śpiewających. Do pierwszego z nich zaliczamy rodzinę Eurylaimidae, obejmującą 14 gatunków barwnych ptaków, mają­cych 15 kręgów szyjnych, podczas gdy pozostałe wróblowce mają ich 14. Budowa syrinx jest bardzo prosta. Wśród gatunków zamieszkujących połud­niowo-wschodnią Azję i Afrykę wyróżnia się Ca-lyptomena whitehead! mierzący 26 cm dłu­gości, zielono połyskujący ptak z czarnym rysun­kiem na upierzeniu i czarną plamą pod dziobem. Żyje w lasach na Borneo. Rodzina garncarzy obejmująca 215 gatunków, rozprzestrzeniona jest od południowego Meksyku do Patagonii. Są to skromnie ubarwione, nie rzucające się w oczy ptaki, będące mistrzami budowlanymi. Najlepiej znany jest garncarz zwy­czajny (Furnarius rufus) mierzący 20 cm, o rdzawym wierzchu i jaśniejszym spodzie ciała. Licznie występuje on w południowej Brazylii, Pa­ragwaju i Argentynie. W porze deszczowej, od grudnia do lutego, w ciągu 3 tygodni buduje gniazdo z gliny i słomy oraz źdźbeł trawy, podobne do pieca piekarskiego. Stoi ono albo na grubej gałęzi lub palu, albo bezpośred­nio na domu. Jego długość wynosi 30 cm, wysokość 25 cm, a ciężar około 10 kg. Wewnętrzna ściana, mierząca połowę całkowitej wysokości, oddziela komorę lęgową od bocznego otworu wejściowego. Swój kunszt budowlany okazuje garncarz co roku na nowo. ponieważ nie wykorzystuje gniazda po raz drugi. . Tylko nieliczni przedstawiciele upierzo-nych mieszkańców dziewiczych puszcz mają białą szatę, jak na przykład niektóre gatunki rodziny bławatników Żywo zielona jest twarz i gardło skromnie biało upierzonego dzwon­nika nagoszyjnego z północno-wschodniej Brazylii, którego samica jest jednolicie szarozielona. Podobnie ubarwiony jest Procnias niveus na którego czole znajduje się mięsisty, słabo opierzony wyrostek. Żyje on w Gujanie i Wenezueli. Długość ptaków obu gatunków osiąga 27 cm. jeszcze dziw­niejszą ozdobę nosi dzwonnik trójsoplowiec czerwono-brązowy ptak z białą głowa. U nasady'dzioba zwisają mu trzy długie, nitkowate wyrostki. Występuje od Nika­ragui do Panamy. Z wzniesionych miejsc, zwykle z korony drzewa, daje się słyszeć głos samca przy­pominający dzwonienie, docierający na odległość 1 Vm. Od południowego Meksyku po Paragwaj rozciąga się obszar zamieszkany przez gorzyki . Należące tu 50 gatunków stanowią formy charakte­rystyczne dla tamtejszego świata ptaków i są na ogół bardzo małe. Samce nie tylko są barwne, ale często mają również najrozmaitsze ozdoby z piór. Ich piękno ujawnia się w pełni w czasie zalotów. Raz wybrane place do tańca są stale odwiedzane i przed każdym okresem zalotów gruntownie sprzątane. Z ziemi zostają usunięte zeschłe trawy, a gałęzie oskubane z liści, byle tylko nic nie prze­szkodziło w miłosnych obrzędach. Gdy tylko po­jawi się samica, samiec zaczyna tańczyć, w naj­ściślejszym znaczeniu tego słowa, ukazując przy tym całą wspaniałość barw swego upierzenia. Skrzydłami wydaje on dźwięki będące czymś w rodzaju akompaniamentu, podczas gdy jego głos. niepodobny do ptasiego, ma brzmienie warczące lub skrzypiące. Samce niektórych gatunków tańczą na gałęziach, innych na ziemi, pojedynczo lub zbiorowo itd. Samce gorzyków są poligamiczne i nie biorą udziału ani w wychowaniu młodych, ani w budowie gniazda. Manakin trójbarwny ma tylko 9 cm długości. Żyje nad Amazonką, w Wenezueli i Gujanie. Samiec jest czarny, na grzbiecie niebieski, a na głowie ma krótki czerwony czubek. Podczas zalotów po dwa samce tańczą przed niepozornymi, zielonkawymi samiczkami, w oto­czeniu ptaków tego gatunku. Również do bławatmkow na­leżą słabo jeszcze poznane skalikurki Zamieszkują one lasy górskie i niziny Ameryki Południowe| z porośniętymi mchem i paprociami wystę­pami skalnymi, gdzie samce odprawiają swe tańce, w cza­sie których popisują się pięk­nym ubarwieniem i wachla-rzowatymi czubkami na gło­wie. Podczas gdy jeden sa­miec tańczy, inne siedzą wraz z brązowawo ubarwio­nymi samicami jako widzo­wie. Należą tu trzy gatunki. Skalikurek gujański jest po-marańczowożółty, a na gło­wie ma płaski, półksiężyco-waty grzebień z wąskim, ciemnym obrzeżeniem. Szkarłatne upierzenie i kasknierównym brzegu, czarne lotki i ogon cechują skali-kurka andyjskiego którego długość wynosi 35 cm. Jego ojczyzną są tereny BoliwiiEkwadoru. Samica buduje otwarte gniazdo z gliny, tra­wy i mchu przyklejając je do skały lub do ściany jaskini czy rozpadliny. Jej zniesienie składa się z 2 białawych, ciemno nakrapianych jaj. Po­dobny do niego jest skali-kurek krwisty z Kolum­bii i zachodniego Ekwadoru, który jest jeszcze żywiej czerwono ubarwiony i praw­dopodobnie stanowi tylko rasę poprzedniego gatunku.