A A A

Rodzina jaskółek

Jaskółki (Hirundinidae) najtrafniej można scharak teryzować jako latających myśliwych. Szczupłe, wydłużone ciało, długie zaostrzone skrzydła, wideł-kowaty ogon ułatwiający wykonywanie najroz­maitszych ewolucji w locie, a do tego znakomity wzrok, który pozwala dostrzec najdrobniejszego owada, szeroko otwierający się dziób i obszerna paszcza wskazują na znakomite przystosowanie jaskółek do chwytania owadów w powietrzu. Na­tomiast na ziemi, na której jaskółki siadają zresztą tylko wtedy, gdy zbierają materiał na swe gniazda, są one bezradne, gdyż mają bardzo słabe nogi. Ich kunszt śpiewaczy jest niewielki, gdyż ogranicza się do świergotu i pisków. Jaskółki rozprzestrzenione są na całej kuli ziemskiej, z wyjątkiem Nowej Ze­landii oraz obszarów arktycznych i antarktycznych. W Polsce występuje 5 gatunków należących do pta­ków wędrownych. Między nimi a jerzykami, które w wytrwałym locie jeszcze przewyższają jaskółki, nie ma żadnego pokrewieństwa. Ich podobieństwa wynikają z przystosowań do podobnego trybu życia. W południowej Europie, Afryce oraz południowej i wschodniej Azji występuje Hirundo daurica wielkością zbliżona do jaskółki dymówki. Jej rdza-wożółty kuper i kremowy spód ciała bez ciemnej plamy na szyi pozwala bez trudu odróżnić ją od innych gatunków. Ma ona krótsze widełki ogona i bardziej tępe skrzydła niż nasze jaskółki. Jest mniej przywiązana do osiedli ludzkich. Gnieździ się w ścianach skalnych, piaskowych i gliniastych. Gniazdo jej jest zakryte od góry, a wejście doń stanowi nie otwór wlotowy, lecz chodnik wejścio­wy. Również te jaskółki przed odlotem na południe gromadzą się w ogromne stada, często siadając blisko siebie na drutach telegraficznych, Najlepiej znanym gatunkiem jestdymówka (Hirundorusti-cą)której czarny grzbiet połyskuje niebiesko, gardło |est czerwonobrązowe, prze­paska u góry piersi ciemno­niebieska, a spód ciała kre­mowy. Jej długość wynosi 19 cm. Gniazdo buduje z gli­ny, wzmocnione trawą i sia­nem, otwarte od góry. W je­go budowie biorą udział samiec I samica. Wysiadywa­nie 4-5 jaj jest zadaniem samicy, podczas gdy samiec zwykle przesypia noc na brzegu gniazda Zdarza się też, że w razie nieobec­ności samicy siada na jajach samiec, jednakże ze względu na brak u niego na brzuchu nagiej plamy lęgowej, nie może ogrzać ich do odpo­wiedniej do rozwoju tempe­ratury. Wysiadywanie trwa 14-16 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe przez 21 dni Zanim je opuszczą, są już w pełni rozwinięte, ale przez kilka następnych dni powracają jeszcze na noc do rodzicielskiego gniazda. Ob­szar lęgowy dymówki obej­muje prawie całą Eurazję i Amerykę Północną (z wy­jątkiem tundry), jak również część Afryki północnej. Euro­pejskie dymówki odlatują na zimę do Afryki środkowej, azjatyckie zaś do Azji po­łudniowej, a północnoame­rykańskie - do Ameryki Południowej. Spokrewniona z dymówką, ale nieco mniejsza od niej oknówka (Delichon urbica) występuje tylko w Eu­razji i Afryce. Jej ogon jest wycięty mniej widełkowato, a spód ciała czysto biały. W locie wyraźnie widoczny jest lśniący biały kuper. Zakryte od góry gniazda umie­szcza oknówka pod rynnami, okapami dachów i gzymsami na ścianach. Otwór wejścio­wy znajduje się na górnym brzegu. W niektórych oko­licach oknówki zachowały wrodzoną skłonność do bu­dowania gniazd w skałach. Najmniejszą jaskółką euro­pejską jest brzegówka (Ri-paria nparia) gnieżdżą­ca się koloniami w gliniastych i piaszczystych urwiskach oraz w stromych brzegach rzek i strumieni W ta­kiej kolonii jedna nora lęgo­wa znajduje się tuż przy dru­giej Zdumiewające jest. w jaki sposób brzegówki po­trafią w twardym piasku lub glinie wygrzebać nory o dłu­gości do 60 cm, posługując się tylko ostrymi pazurkami delikatnych stóp i cienkimi dziobkami. Nora na końcu zakrzywiona jest nieco ku górze i zakończona „poko­jem dziecinnym", wyścielo­nym delikatnymi źdźbłami i piórkami. Jaja wysiadują samiec i samica przez 12-16 dni i następnie oboje kar­mią potomstwo. Jeśli nie zginą w czasie przelotów, brzegówki. podobnie jak inne jaskółki, corocznie wracają na to samo miejsce. Zamiesz­kują Eurazję i Amerykę Pół­nocną. W niektórych okoli­cach tworzą kolonie lęgowe zamieszkałe przez tysiące par. Łatwo je rozpoznać po brą­zowym upierzeniu wierzchu ciała i brązowej przepasce na piersi. Brzegówka jest nieco większa od oknówki, a jej ogon jest jeszcze mniej wi-dełkowaty, tak że widełki te trudno dostrzec w rozłożo­nym ogonie. Najlepiej znanym gatunkiem jest dymówka (Hirundorusti-coj której czarny grzbiet połyskuje niebiesko, gardło |est czerwonobrązowe. prze­paska u góry piersi ciemno­niebieska, a spód ciała kre­mowy. Jej długość wynosi 19 cm. Gniazdo buduje z gli­ny, wzmocnione trawą i sia­nem, otwarte od góry. W je­go budowie biorą udział samiec i samica. Wysiadywa­nie 4-5 jaj jest zadaniem samicy, podczas gdy samiec zwykle przesypia noc na brzegu gniazda Zdarza się też, że w razie nieobec­ności samicy siada na jajach samiec, jednakże ze wzglądu na brak u niego na brzuchu nagiej plamy lęgowej, nie może ogrzać ich do odpo­wiedniej do rozwoju tempe­ratury. Wysiadywanie trwa 14-16 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe przez 21 dni Zanim je opuszczą, są już w pełni rozwinięte, ale przez kilka następnych dni powracają jeszcze na noc do rodzicielskiego gniazda. Ob­szar lęgowy dymówki obej­muje prawie całą Eurazję i Amerykę Północną (z wy­jątkiem tundry), jak również część Afryki północnej. Euro­pejskie dymówki odlatują na zimę do Afryki środkowej, azjatyckie zaś do Azji po­łudniowej, a północnoame­rykańskie - do Ameryki Południowej. Spokrewniona z dymówką, ale nieco mniejsza od niej oknówka (Delichon urbica) występuje tylko w Eu­razji i Afryce. Jej ogon jest wycięty mniej widełkowato, a spód ciała czysto biały. W locie wyraźnie widoczny jest lśniący biały kuper. Za- Dławiki (Dicruridae) są pu­kami zdecydowanie leśnymi. Wielkością zbliżone są do drozda, rzadko większe (dłu­gości 68 cm), o dużym dzio­bie, co je upodabnia do kru­ków. Najczęściej są czarno ubarwione i mają czuby lub pióra ozdobne. Głównym ich pożywieniem są większe o-wady, których wypatrują z wzniesionego miejsca i chwy­tają je w locie, w powietrzu, lub zbierają z ziemi, ale rów­nież w locie. Dławiki gnież­dżą się podobnie jak wilgi w koszyczkowatych gniaz­dach zawieszonych w rozwi­dleniu gałęzi. Intruza, który wtargnie do ich rewiru lęgo­wego, odważnie atakują. Sa­miec ma chrapliwy głos, któ­rym umie naśladować głosy innych ptaków. Rozprze­strzenione są w Afryce na południe od Sahary, a w Azji od Indii i Chin po północną Australię i Wyspy Salomona. Znamy 20 gatunków należą­cych do tej rodziny, spośród których dławik rajski (Di-crurus paradiseus) za­mieszkuje tereny od Himala­jów do Jawy i Borneo. Jego zewnętrzne sterówki mają drutowate stosiny, na końcu opatrzone płaskimi chorą­giewkami. Dopiero późną wiosną zaczy­na rozbrzmiewać z koron drzew fletowy gwizd wilgi (Oriolus oriolus) czasem podobny do śpiewu piegży. Wilga bardzo niechętnie opu­szcza wierzchołki drzew, tak że na ogół łatwiej ją usłyszeć niż zobaczyć. Lśniące żółte barwy samca, kontrastujące z jego czarnymi skrzydłami i ogonem, można zobaczyć tylko wtedy, gdy przelatuje przez otwartą przestrzeń. Ubarwienie samicy jest mniej jaskrawe, żółtawozielone. Wilga jest jednym z 34 ga­tunków rodziny wilg (Orioli- dat) zamieszkujących lasy i scepy drzewiaste Starego Świata, zwłaszcza w strefie tropikalnej. Są to typo­we ptaki nadrzewne, które na drzewach zbierają pokarm składający się z owadów, ich larw i poczwa-rek, a także z owoców. Obszerne gniazdo wilgi, starannie uwite przez samicę, ma kształt koszyczka i jest zawieszone wysoko w rozwidleniu gałęzi . Nasza wilga gnieździ się w Europie i południo-wo-zachodniej części Azji. Do naszych lasów przy­bywa najpóźniej ze wszystkich ptaków przelotnych i opuszcza je najwcześniej - już w sierpniu, odlatu­jąc na swe zimowiska w Afryce środkowej.