Reklama
Eco-Jarexs
A A A

Rodzina łuszczaków

Rodzina łuszczaków obejmuje przeważnie małe ptaki o silnym, krótkim dziobie, który umożliwia im rozgniatanie nasion. Wśród należących tu 315 gatunków są i takie, które swym dzio­bem potrafią rozłupać twarde okrywy nasion i owoców. W okresie karmienia mło­dych chwytają one również owady i uzupełniają swe pożywienie pączkami, mło­dymi pędami i innym pokar­mem roślinnym. Upierzenie skrzydła składa się z 9 lotek pierwszego rzędu, ogon z 12 piór. Łuszczaki pierzą się raz w roku, w jesieni. Ich piękne ubarwienie wiosenne nie jest związane z pojawieniem się nowych piór, lecz z niszcze­niem się końców piór jesien­nych. Łuszczaki występują niemal na całej kuli ziemskiej, brak ich tylko w Australii, Oceanii i na Madagaskarze. Spotykamy je na Dalekiej Północy na obszarach krót­kiego lata, jak również w tro­pikach koło równika. Ich środowiskiem są zarówno wysokie góry, jak i wybrzeża morskie, pustynie, lasy. pola osiedla ludzkie. W ciepłych rejonach większość gatun­ków prowadzi osiadły tryb życia, zaś w rejonach północ­nych - wędrowny lub koczu­jący. Gnieżdżą się w poje­dynczo zakładanych, koszyczkowatych gniazdach. W tro­pikach znoszą z reguły tylko jaja, a w strefach umiarko­wanych 5-8 jaj. Gniazda umieszczane są w gałęziach, w podroście lub na ziemi, rzadko w dziuplach. Czubaty samiec kardynała wirgińskiego jest cały szkarłatny, tylko przepaska nad czołem, kantar, podbródek i gardło są czarne. U samicy wierzch ciała jest żółtobrą-zowy, spód brudnoźółty z czerwonym nalotem na brzuchu, a czubek żółty z czerwonymi końcami pió­rek. Długość ptaka wynosi 20 cm. Jego obszar gniazdo­wy obejmuje cieplejsze rejo­ny wschodniej części USA i sięga do Gwatemali. Do najpiękniej ubarwionych łuszczaków należy łuszczak indygo mający 12,5 cm dłu­gości. Samiec jest niebieski, w upierzeniu zimowym -wierzch jego jest rdzawy, spód zaś żółtobrązowy. Sa­mica ma brązowy grzbiet, gardło i spód ciała brudno-białe. ciemno nakrapiane. Za­mieszkuje tereny od wschod­nich rejonów południowej Kanady do północnej Florydy i Teksasu. Zimuje na Kubie i w Ameryce środkowej. Kubanika mniejszego , którego długość wynosi tylko 9,5 cm, cechuje żółtozielony wierzch ciała, szary wierzch głowy i czarna twarz, tej samej bar­wy gardło oraz piękny żółty prążek rozpoczynający się nad okiem i sięgający do gardła.W Chile. Boliwii. Peru i dalej do Patagonii wysoko w gó­rach żyje chruściak śniady do­chodząc do 4000 m n. p. m. Samiec ma wierzch upierze­nia łupkowoszary, czoło, kan­tar, gardło i pierś są czarne, a brzuch i pokrywy podogonowe - białe.Czerwona głowa, ozdobiona tej samej barwy czu­bem, czerwone gardło i pierś, szary wierzch ciała i biały spód cechują kardynała czubatego którego długość wynosi-U^US-cm. Zamieszkuje Południową Amerykę od południowej części Brazylii do Argentyny i Boliwii. Samce i samice są jednakowo ubarwione. W niewoli roz­mnaża się bez trudu i nie jest wrażliwy. Kardynał żółtodzioby ledwie widocznym czubie, zamieszkuje tereny od północnej Argentyny do północnej Brazylii. Dwa następne gatunki łuszczaków wprawdzie także należą do awifauny Ameryki, ale występują również w Starym Świecie. Obszar ich występo­wania jest wokółbiegunowy i oba zamieszkują Da­leką Północ Eurazji i Ameryki. Śnieguła która ze wszystkich wróblow-ców występuje najdalej na północ i jest ściśle związana z wodą, w tych niegościnnych rejonach pokarm zawdzięcza tylko morzu. Żyje ona jednak w tundrze słodkowodnej. Jej grzbiet, barki, lotki i środkowe sterówki w letnim upierzeniu samca są czarne, pozostałe upierzenie jest śnieżnobiałe. Głowa i grzbiet samicy są szarobrązowe. Ptak ma 16,5 cm długości. Gnieździ się w szczelinach skal­nych i na ziemi. Z początkiem jesieni leci na po­łudnie, docierając nawet do Afryki północnej. widzimy samca poświerki szpo-niastej (Calcarius lapponicus) w pobliżu gniazda w tundrze. Samica buduje gniazdo w zagłębieniu ziemi w miejscach z niską roślinnością lub tam, gdzie znajdują się ostatnie karłowate drzewka. Czarna głowa samca opatrzona jest charakterystycz­nym rysunkiem - od oka aż pod policzki sięga biały prążek. Wierzch upierzenia jest prążkowany ciemnobrązowe a kark jaskrawo kasztanowaty. Barwy samicy są bardziej matowe. Długość ptaka wynosi 15 cm. W cieplejszych porach roku żywi się owadami, które wówczas na północy występują w dostatecznej ilości. W jesieni i w zimie zbiera nasiona. Łuszczaki z pod rodziny trznadli (Emberizinaei. występujące najliczniej w Starym Świecie, są na ogół niepozornie ubarwione, unikają lasów, a trzy­mają się najchętniej terenów otwartych, co w pew­nym stopniu związane jest prawdopodobnie z ich pokarmem. Składa się on przede wszystkim z mą-czystych nasion, które trznadle miażdżą za pomocą guzków na podniebieniu i bocznie ścieśnionych krajców górnej części dzioba. Jako przykład może służyć nasz trznadel długości 16,5 cm. Głowa i spód ciała samca są cytrynowożółte, kuper kasztanowaty, a grzbiet i boki prążkowane brązowo Samica i młode ptaki mają mało barwy żółtej, upierze­nie ich jest szarozielone. W pobliżu pól, na tere­nach parkowych, brzegach lasu, przyd różach i w osiedlach spotykamy go pospolicie niemal w całej Europie i w wielu rejonach Azji, aż po Syberię. Na wschodzie zasięgu dochodzi miejscami w górach do wysokości 2000 m n. p. m. Bardzo wczesną wiosną wyznacza samiec swój rewir lęgowy śpiewem, który wykonuje zawsze na wzniesionym miejscu. Bardzo odważnie broni swego rewiru lęgowego przed intruzami. Samica wyszukuje miejsce na gniazdo i buduje je sama, zwykle pod kępą trawy, pod drzewem lub krzakiem, zwykle tuż nad ziemią. Jest ono wykonane starannie 7 trawy, cienkich gałązek, suchego puchu, a nie­kiedy i z liści. Jaja wysiadują oba ptaki. Obserwowano, jak samiec po śmierci swej partnerki samo­dzielnie wysiadywał jaja. Pisklęta wykluwają się w 12-14 dni po złożeniu ostatniego jaja. Na po­czątku czerwca para gnieździ się po raz drugi, a niewykluczone jest I trzecie zniesienie. Oprócz ziarn zbóż jedzą one nasiona chwastów, a w okresie gniazdowym i w lecie niemal jedną czwartą po­karmu stanowią owady i inne drobne zwierzęta^ Trznadel jest ptakiem osiadłym lub koczującym. Nie przerażają go nawet ostre zimy, jednak wó­wczas trzyma się na skraju wsi, gdzie może trafić na koński nawóz i stogi słomy, w których znajduje gdzieniegdzie ziarna zbóż. widzi­my trznadla w locie.Potrzeszcz - typowy ptak otwartych okolic z łąkami, zakrzewieniami i pojedynczymi drzewami - jest o 2 cm dłuższy. Samce i samice są jednakowo ubarwione, co jest wyjątkiem wśród trznadli. Jego upierzenie jest szarobrązowe, ciemniejsze na grzbiecie niż na spodzie, z brunatnymi skrzydłami i ogonem oraz licznymi brunatnymi podłużnymi plamkami. Gdy z wierzchołka krzewu lub z drutów telegraficznych usłyszymy śpiewającego samca, możemy być pewni, Jzieś w pobliżu między kępami trawy lub w zbożu ukryte jest jego gniazdo z jajami lub młodymi. Na jajach siedzi samica przez 12-14 dni. W bliskim sąsiedztwie trzciniaka, niedaleko od po­wierzchni wody, na brzegu lub bagnie bytuje potrzos mający 15 cm długości. Podobnie jak u trznadla, samiec jego siada na wzniesionym miejscu lub choćby na uschłej gałęzi lub łodydze trzciny. U samca głowa, podbródek i pierś są całkowicie czarne, grzbiet brunatny z czarnymi plamkami, spód szarobiały Głowę od tułowia oddziela biała obroża na szyi Samica ma brązową głowę, jasny prążek nad okiem i czarno-białe baczki. W szacie zimowej głowa samca jest brązowa, a całe upierzenie zbliża się ubarwieniem do upierzenia samicy. W kwietniu samica buduje gniazdo na suchym miejscu nad wodą, ukryte w trawie lub u podnóża krzewu. Samica wysiaduje też 5-6 małych jaj, rudych w ciemne plamki ale chwilami siedzi też na nich samiec Gnieździ się na odpowied­nich miejscach w całej Europie, jak również w pół­nocnej i umiarkowanej strefie Azji, aż po Kamczat­kę. Na zimę przenosi się do Europy południowej lub południowej Azji. Pięknie prążkowana szaroczarna głowa cechuje głuszka którego grzbiet ma kolor kasztanowaty, a spód - cynamonowy. Zamieszkuje okolice skaliste, skąpo tylko porośnięte krzewami i drzewami. Głuszek lubi ciepło, dlatego spotykamy go w Europie południowej, w centralnych rejonach Azji do Chin północnych, a tylko rzadko w Europie środkowej. Gniazdo buduje chętnie pod kamie­niem lub między kamieniami, w kamienistych zboczach, a często także między kępami roślin szarobiały ża na szyi. Od innych gatunków trznadli rożni się cytrynowo-żółtym gardłem i niskim czubkiem na głowie, sze­roką czarną przepaską na oku i białą brwią. Grzbiet ma jasnokasztanowaty, spód biały z żółtym nalo­tem. Ulubionym miejscem występowania tego-pięknego trznadla są młode lasy dębowe. Jego gniazdo znajduje się zawsze na ziemi, osłonięte gałęziami lub przykryte kępą trawy. Zniesienie liczy 4-5 brudnobiałych, nakrapianych jaj . W roku wyprowadza 2 lęgi. Nazwa następnego gatunku ortolan jest zniekształ­ceniem nazwy łacińskiej Emberiza hortulana, co oznacza trznadel ogrodowy. Nazwa wprowadza w błąd, gdyż ortolan nigdy nie pojawia się w ogro­dach, a jedynie na drzewach stojących wśród pól, w alejach i dużych parkach. We wschodniej części swego zasięgu zamieszkuje również nieużytki, śro­dowiska zdziczałe i porośnięte krzewami, a miejsca­mi dochodzi dość wysoko w górach, np. w Ałtaju powyżej 2000 m n. p. m. Mierzy 16 cm. Łatwo go rozpoznać po szarozielonej głowie, żółtym gardle i słomkowożółtych baczkach. Samica jest mniej wyraźnie ubarwiona, a na jej gardle i bokach piersi występuje kreskowanie. Gniazdo, które nie różni się ani materiałem budowlanym, ani kształtem od gniazda trznadla, umieszczone jest pod niskimi krzewami albo pod kamieniami . Dorosłe ptaki w pobliżu gniazda zachowują się bardzo ostrożnie i zanim przylecą z pokarmem, z wznie­sionego miejsca długo rozglądają się dookoła. Gnieździ się w Europie i Azji zachodniej, a na esiem odlatuje w wielkich stadach do Afryki północnej.