A A A

Rodzina piłodziobów

Do rodziny piłodziobów obejmują­cej tylko 8 gatunków, należy momot mierzący 50 cm, zamieszkujący pierwotne lasy od południowego Meksyku do Argentyny. Na wierzchu jest on ubarwiony prze­ważnie zielono, czoło i wierzch głowy są niebieskie, środek ciemienia czarny, a gardło i boki rude. Najbardziej interesujący jest jednak ogon, długości 30 cm, którym zaniepokojony ptak kiwa na boki. a którego oba środkowe pióra są w środkowej partii wyłysiałe. Po pierzeniu się pióra te odrastają normalne, ale tak je on wyciera, że pozostaje od góry tylko 2 cm chorągiewki, a ich końce wyglądają jakby ucięte.25 gatunków rodziny żołn zamieszkuje gorące, suche lasostepy i stepy Starego Świata Tylko jeden gatunek można spotkać także w Euro­pie południowej, a nawet w Polsce. Jest to żołna pszczołojad Jej upierzenie jest pięknie ubarwione. Czoło ma ona białe, kasztanowy wierzch głowy, kark i grzbiet, zielonkawoniebieski spód ciała, a gardło, kuper i barkówki żółte. Skrzydła są niebiesko-zielono--brązowe. Ostro zakończone środkowe sterówki wystają poza pozostałe pióra ogona, dzięki czemu lecący ptak przypomina sylwetką wielką jaskółkę w przeciwieństwie do niespołecznych zimorodków, koloniami. 4—6 piskląt spoczywa na chitynowych resztkach owadów, które są zwracane przez ptaki, gdyż stanowią niestrawne części pokarmu. Główny pokarm żołny stanowią błonkowki zręcznie chwytane w locie. Głęboką na 2 m norę gniazdową samiec i samica wspólnie kopią w pia­szczystych lub gliniastych zboczach, a gnieżdżą się. Piękna, z silnym dziobem kraska mierząca 32 cm, wraz z 16 innymi gatun­kami stanowi rodzinę krasek Wię­kszość gatunków zamieszkuje Afrykę, ale rozprze­strzenione są w tropikalnych okolicach Starego Świata oraz w Australii i na Nowej Gwinei. Upie­rzenie naszej kraski jest niebieskozielonkawe, rdzawe na ramionach i grzbiecie, kuper ciemno­niebieski, pokrywy skrzydeł jasnoniebieskie, a lotki są czarne. Ponieważ gnieżdżą się one w starych, wypróchniałych drzewach przy opuszczonej dziupli dzięcioła, których jest w par­kach coraz mniej, więc i kraski występują coraz rzadziej. W krajobrazach z dużymi łąkami i pastwiskami, w miejscach gdzie znajdują się wypróchniałe drze­wa, słychać wiosną wielokrotnie powtarzany cha­rakterystyczny głos dudka Niesposób go pomylić z innymi ptakami, gdyż różni się wyglądem. Jego upierzenie jest pomarań-czowobrązowe, a skrzydła i ogon pręgowane czarno-biało. Najbardziej rzuca się w oczy jego długi, rdzawy czub z piór na głowie, z czarnymi końcami każdego pióra, rozkładany przez podnie­conego ptaka na kształt szerokiego wachlarza. Dudek najchętniej gnieździ się w dziuplach niekiedy w stosach kamieni lub pod dachami bu­dynków. Samica przez 15-16 dni wysiaduje 5-8 zielonkawych lub brązowawoszarych jaj. Wokół gniazd panuje zwykle przenikliwy odór, gdyż w razie niebezpieczeństwa samica i młode wydzie­lają z gruczołu kuprowego silnie cuchnącą, czarną ciecz. Długim dziobem wierci dudek glebę, poszu­kując pokarmu składającego się z drobnych zwie­rząt. Jego ojczyzną jest Eurazja, Afryka i Mada­gaskar. Wchodzi w skład rodziny dudków .Bardzo swoiste są sposoby gnieżdżenia się dzioborożców których 45 gatunków wy­stępuje w Afryce, Indonezji, Indiach i Australii. Wszystkie te ptaki, osiągające długość do 1,5 m, gnieżdżą się w dziuplach. Wysiadująca samica zostaje zamurowana przez samca w dziupli lęgowej, często pomagając mu w tym od środka. Pozostaje tylko wąska szpara, przez którą samica może wy­sunąć dziób, aby wziąć pokarm podawany jej przez samca. Materiałem murarskim jest glina i muł, jak również wymiotowana zawartość żołądka. Pod osłoną dziupli samica pierzy się w trakcie wysia­dywania 2-5 jaj. Po zakończonym wysiadywaniu samica dziobem wybija ścianę dziupli i dalej żyje już na swobodzie. Niewątpliwie zachowanie to stanowi ochronę przed wrogami, a zwłaszcza przed małpami i wężami drzewnymi. Wszystkie dziobo-rożce cechuje posiadanie potężnego, łukowato za­krzywionego dzioba opatrzonego u nasady rogową naroślą, nieproporcjonalnie dużego w stosunku do małej głowy. Zarówno dziób, jak i narośl są w środku puste lub zbudowane z lekkiej, gąbczastej substancji rogowej (por. przekrój dzioba kalao Szczególną cechą dziobo­rożcow są również rzęsowate szczeciny na górnej powiece. Czarno-białym upierzeniem odznacza się mierzący ponad 1 m homraj występujący w In­diach, na Półwyspie Indochiń-skim i na Sumatrze. Ogrom­ny żółty dziób opatrzony wydłużoną naroślą jest wy­jątkowo pełny. Krajowcy wy­rabiają z jego rogu ładne ozdoby. Nagie gardło z workiem gardłowym cechuje zachod-nioafrykańskiego dzioboro-ga czarnego czarno ubarwio­nego z białymi końcami ze­wnętrznych piór ogona. Ma on 90 cm długości. Samiec ma cylindryczną narośl dzio­bową, natomiast samica, któ­rej głowa i szyja są rude, ma narośl listewkowatą. Toko są zbliżone wielkością do sroki, mają długi ogon, ale ich dziób jest cieńszy i ma tylko małą narośl lub nie ma jej wcale. Toko białogrzbietny zwraca uwagę czer­wonym, u podstawy dolnej połowy zaczernionym dziobem. Upierzenie wierzchu ciała jest brunatne z białymi plamami, spód - biały. Długość ciała wy­nosi 50 cm. Gnieździ się w Afryce na południe od Senegalu i Somali. Zamurowana samica pozostaje na jajach w dziupli około 2 miesiące: w tym czasie pierzy się, a samiec karmi ją 30-40 razy. Gdy samica opuszcza gniazdo, młode potrafią już same zamurować się próchnem i śliną. Ich karmieniem zajmują się teraz troskliwie oboje rodzice. Dzioborożec ostrodzioby z Indii i Malajów ma nagie boki szyi i nagi podbródek. Na żółtym dziobie znajduje się czarny rysunek, a narośl dziobowa samca jest wy­dłużona ku przodowi i ostro zakończona. Końce lotek i zewnętrzne pióra ogona są białe. W czasie poszukiwania pokarmu łączą się w stada. Wielkie, barwne dzioby na pozór uniemożliwiające pta­kom chodzenie i latanie ce­chują rodzinę tukanów którą ze względu na łażący typ stopy (pierwszy i czwarty palec stale skierowane ku tyłowi) zaliczamy już do rzędu łaż-ców Pozory my­lą _ ogromny dziób jest lekki jak piórko, ponieważ zbudo­wany jest z drobniutkich blaszek rogowych, pomiędzy którymi znajdują się duże przestrzenie wypełnione po­wietrzem. Warstwa rogu po­krywa całą powierzchnię dzioba i nadaje mu sztywność Można by zapytać, do czego te gigantyczne dzioby mogą służyć. Nie są one bronią, ani też nie są szczególnie przy­datne przy poszukiwaniu i zbieraniu pokarmu. Ponie­waż jednak każdy gatunekm ma swoisty dziób, sądzi się. że jego kształt i ubar­wienie mają znaczenie w życiu społecznym. Krajce dzioba są grubo ząbkowane, język jest długi i po obu stronach opatrzony grzebykiem szczecinek Skrzydła są krótkie i zaokrąglone. Pokarm tukanów składa się głównie z owoców, zjadają jednak także różne drobne zwierzątka. Gnieżdżą się w dziuplach i oboje rodzice troszczą się o potomstwo. Zniesie­nie składa się z 1—4 czysto białych jaj. Pisklęta wy­kluwają się po 16-18 dniach nagie i ślepe i przez 6 tygodni pozostają w gnieździe. Tukana zielonodziobego często ogląda się w ogrodach zoologicznych. Występuje on w południowo-wschodniej Brazylii i północnej Argentynie. Ma około 50 cm długości, a jego dziób w porównaniu z innymi gatunkami jest stosunkowo krótki, gdyż wynosi '/« długości ciała. Czerwone pokrywy nadogonowe odbijają od smo­liście czarnego upierzenia grzbietu. Gardło, po­liczki i przód szyi są żółte lub pomarańczowe, nato­miast pierś, brzuch i naga okolica oka są czerwone. Zielony dziób przy podstawie jest czarno prążko­wany. U mniejszego tukana czarnodziobego czarny dziób odgra­niczony jest od głowy żółtym i czarnym prążkiem. Z żółtym ubarwieniem gardła kontrastują czerwo- na pierś i czerwone pokrywy nadogonowe i podo-gonowe. Według poglądów niektórych systematy­ków jest to jedynie rasa tukana żółtogardłego zamieszkującego północne lasy Ameryki Południowej do środkowej Brazylii. Tukana toko nazywają krajowcy toko i przyrodnicy przyjęli tę nazwę. Prawdopodobnie i nazwa tukan pochodzi od tego indiańskiego określenia. Białe piersi i kuper jaskra­wo kontrastują z czarnym upierzeniem, czerwono błyszczą pokrywy podogonowe. a ogromny dziób jest pomarańczowy z czarną plamą na końcu górne szczęki Zamieszkuje tropikalne lasy od Gu­jany po Boliwię i północną Argentynę. Dziób tukanika plamistodziobego jest białawy z czarnymi paskami, a jego wielkość nie jest tak imponująca, jak u innych tukanów. Mierzący 32 cm ptak jest z wierzchu czarny z zielonym połyskiem, głowa, szyja i pierś są czarne. Pod okiem i po obu stronach głowy znajdują się podłużne żółte prążki. Do mniejszych tukanów na­leżą przedstawiciele rodzaju Pterogfossus, którego 11 ga­tunków występuje od Meksy­ku do Argentyny. Tu zalicza­my dwa gatunki towarzyskich ptaków, które w ciągu dnia trzymają się stadami, a no­cują pojedynczo na drze­wach. Pterog/ossus mscriptus pochodzi z Gujany i obsza­rów nad Amazonką. Z żółtym spodem ciała silnie kontrastu­je czarna głowa i gardło Wierzch ciała jest szaro-czarny. Wyraźnie widoczny jest czarny rysunek na białym dziobie. Pterog/ossus torquatus ma na karku ozdobę w posta­ci kasztanowatej przepaski, lśniąco czerwony kuper, jak również tył grzbietu i pokry­wy nadogonowe. Spód ciała ma ubarwienie mieszane -czerwono-żółte. Na piersi znajduje się czarna plama, a na brzuchu czerwono-czar­na przepaska. Czarno-biały dziób ma u nasady wąski, biały prążek.