A A A

Rodzinę kurtodrozdów

Dużą rodzinę kurtodrozdów (Timaliidae), obej­mującą 280 gatunków, trudno jest ogólnie scharak­teryzować, gdyż stanowi ona grupę prymitywną, niejednolitą i różnorodną, obejmującą ptlki zbli­żone do pokrzewek, sikor, sójek i mysikrólików. Z cech wspólnych dla jej przedstawicieli można wymienić delikatne, puchowe upierzenie. Krótkie, zaokrąglone skrzydła i silne nogi pozwalają sądzić, że kurtodrozdy latają nienadzwyczajnie. Żyją one w lasach i parkach, przeważnie na niskich drze­wach. Większość gatunków występuje w Azji po­łudniowej i południowo-wschodniej, ale spotyka się je również w Afryce i Australii. W Europie występuje wąsatka (Panurus biarmicus), zaliczona ostatnio do tej rodziny obejmującej łącznie 73 rodzaje, z których przedstawiciele rodzaju Garru­lax są pospolitymi, zwracającymi uwagę ptakami południowej i południowo-wschodniej Azji. Sójko wiec białoczuby (Garrulax leucolophus) ma tułów brązowy, głowę, szyję i piersi -białe, a tylko przez oko ciągnie się szeroki, czarny prążek. Rzuca się w oczy wysoki i szeroki biały czub na głowie. Żyje w najrozmaitszych lasach od Himalajów, przez Indochiny po Sumatrę. Jest bar­dzo towarzyski i poza okresem gniazdowym, kiedy trzyma się parami, występuje w dużych grupach. Nawet gdy w gęstych krzakach nie można go dostrzec, zdradza swą obecność co pewien czas wybuchając śmiechem. Zwierzęcy pokarm zbiera częściowo między liśćmi i ściółką leśną, podobnie jak drozdy, częściowo z gałęzi i często uzupełnia go jagodami i nasionami. Płaskie gniazdo zbudo­wane jest zwykle nisko nad ziemią, a zniesienie, w liczbie 4-5 jaj, wysiadywane jest przez oboje rodziców. W południowych Chicagoo, na Półwyspie Indochinskim i na Taiwanie żyje pokrewny, mniej­szy gatunek - sójko wiec śpiewny (Garrulax cano­ras) brązowo i rudo upierzony, z białym pierścieniem wokół oka i białym prążkiem na skroni. Gnieździ się w dżunglach i lasach. Wschodnie Himalaje i zachodnie Chiny są ojczyzną czupurnika czarnobrodego (Yuhina nigrimen-tum) ze spiczastym, czarnym czubem na gło­wie. Wierzch ciała jest ciemnooliwkowo-brązowy, spód jasny, żółtobrązowy, skrzydła i ogon - ciemno­brązowe. Samce i samice są jednakowo ubarwione. Mierzą około 10 cm. Do tej samej rodziny należy jeszcze do niedawna bardzo mało znany ptak, sępowronka żółtogło- wa (Picathartes gymnocephalus) zewnętrznie przypominający naszą srokę. Kryje się on w pier­wotnych lasach poprzerywanych skałami trzymając się przeważnie na dnie lasu, gdzie między opadłymi liśćmi poszukuje owadów i innych bezkręgowców, a także drobnych kręgowców. Porusza się przy tym skokami. Krótkie, zaokrąglone skrzydła nie pozwa­lają przypuszczać, aby był to dobry lotnik. W szcze­linach skalnych ścian, w zagłębieniach i płytkich jaskiniach buduje swe otwarte gniazda, w których samica składa 2 kremowe jaja pokryte licznymi plamkami. Ptaki te często tworzą niewielkie kolo­nie lęgowe. Charakterystyczna dla tego ptaka jest naga żółta głowa z wielkimi czarnymi plamami za oczami oraz czarny dziób. Czarne są również skrzydła, ogon i grzbiet, a spód ciała jest biały. Długość ptaka wynosi 40 cm. Występuje w Afryce - od Sierra Leone do Ghany. Wąsatka (Panurus biarmicus) była dawniej zaliczana do sikor. Obecnie jedni systematycy za­liczają ją do Timaliidae, inni tworzą dla niej osobną rodzinę Panuridae, jeszcze inni włączyli ją wraz z raniuszkiem-do rodziny ogoniatek (Paradoxor- mthidae), chociaż jej dziób nie jest wyraźnie bocznie spłaszczony i jest wysoki. Wśród żółtej, zeschłej trzciny ptaszka tego, o długości 16,5 cm, trudno dostrzec. Wierzch ciała i ogon ma cynamonowe, spód czerwonawoszary. Samiec ma piękną szarą główkę i wyraźne bokobrody Wąsatka żyje w gęstych trzcinach, gdzie również się gnieździ i szuka pokarmu. Jej gniazdo znajduje się między trzcinami na ziemi lub zawieszone jest nisko nad wodą. Budowane jest przez samca i samice., którzy siedzą na zmianę na jajach i później wspólnie kar­mią potomstwo. Paszcza piskląt, która działa jako bodziec karmienia na dorosłe ptaki, jest czerwona, żółto obrzeżona, a czerwona plama w jej środku pokryta jest jasnymi plamkami Ponieważ wąsatka występuje tylko w rozległych trzcino­wiskach, jej zasięg w Europie, Azji środkowej i na Dalekim Wschodzie jest wyspowy. Zielonka złotoczelna (Chloropsis aurifrons) ma upierzenie niezwykle pięknie ubarwione. Sa­miec jest cały jasnozielony, a spód ma trochę jaś­niejszy. Głowa od czoła do środka ciemienia jest pomarańczowa, policzki, podgardle i górna część piersi są aksamitnie czarne, zaś podbródek nie­bieski. Na zgięciu skrzydła znajduje się turkusowa plama. Samica ma zielone czoło. Jeśli ptaka tego. mierzącego 20 cm. hoduje się w klatce, to trzeba mu zapewnić dużo przestrzeni i dostarczać dużo gałązek, ponieważ na swobodzie przebywa prze­ważnie między gęstymi gałęziami na drzewach. Wraz z 13 innymi gatunkami należy on do rodziny Chloropseidae, występującej w południowo-wschod­niej Azji. Wszystkie ptaki tej rodziny są mieszkań­cami koron drzew i bardzo rzadko ośmielają się zejść na ziemię, podobnie jak nasza.wilga. Gniazda budują otwarte w krzewach lub koronach drzew. Turkusik indyjski (Irena puella) gniazdo swe wyściela mchem. Samiec ma ciemię, tył szyi, grzbiet i kuper oraz pokrywy nadogonowe lśniąco turku­sowe, a pozostałe części upierzenia ciemnoniebie­skie. Samica zaś jest niebieskawozielona. Ojczyzną tego gatunku są lasy Himalajów, Wybrzeże Mala-barskie i Półwysep Indochiński.Spośród wszystkich wróblowców jedynie pluszcze (Cinclidae) są mieszkańcami wód. Środowiskiem ich życia są czyste potoki, w których łowią owady, a nawet małe rybki. Gdy podejmują dłuższe wędrówki, odbywają je na małej wysokości wzdłuż potoków i rzek, tak jakby nie chciały się nigdy od­dalać od wodnego środowiska. Choć nie pływają one na wodzie, gdyż ich stopy nie są opatrzone błoną pływną, nurkują doskonale przy pomocy skrzydeł i nawet z głębokości 6 m wyławiają kijanki |ub owady. Podobnie jak wszystkie ptaki wodne, pluszcze mają gęste upierzenie z silnie rozwiniętą warstwą puchu, a ich gruczoł kuprowy, którego wydzielina nadaje wodoszczelność upierzeniu, jest dziesięciokrotnie większy niż u innych wróblow-ców. widzimy obrączkowany okaz pluszcza (Cindus dndus), brązowego ptaka z białym podgardlem i bardzo krótkim ogonem, co cechuje również innych przedstawicieli tej rodziny. Jego obszar lęgowy jest wyspowy, rozciąga się od Europy po Himalaje. Pluszcz buduje duże, kuliste, zakryte od góry gniazdo tuż nad wodą, w rumo­wisku nadbrzeżnym, między korzeniami drzew, niekiedy nawet za wodospadem, tak że dostać się można do niego tylko przez wodę. Jest to jeden z nielicznych ptaków, które śpiewają również w zimie. Następnym śpiewakiem zimowym, który w sto­sunku do wielkości ma nieproporcjonalnie silny głos. jest strzyżyk (Trog/odytes troglodytes) Jest to prawdziwy karzełek wśród ptaków europejskich, gdyż jego długość nie przekracza 10 cm. Brązowy, ciemno prążkowany ptaszek krąży zręcznie między gęstymi krzakami, wśród korzeni i kamieni, przelatując krótkie odcinki ze słyszalnym furczeniem skrzydeł.Z ogromnej rodziny mucho-łówek (Muscicapidae) może my tu wymienić tylko nie­licznych typowych przedsta­wicieli, gdyż obejmuje ona 378 gatunków występujących Starym Świecie oraz w Oceanii i Australii, pod czas gdy w Ameryce ich brak Wszystkie gatunki cechuj łaski, szeroki u nasady, sze roko otwierający się dziób, którego górna połówka u na­sady opatrzona jest szczecin­kami ułatwiającymi chwyta­nie w locie owadów. Są to przede wszystkim mieszkań­cy drzew liściastych, o słabo wykształconych stopach przy­stosowanych do siedzenia, a nie do biegania. Pisklęta w większości przypadków mają upierzenie nakrapianę podobne TJo^drozdów. Upie­rzenie dorosłych ptaków nie zwraca uwagi - wiele spośród muchołówek jest bardzo skromnie, czarno-biało ubar­wionych, jak na przykład sa­miec muchołówki żałobnej (Ficedula hypoleuca) lub muchołówki białoszyjej (Ficedula albicollis) Przedstawiony na ilustracji samiec pierwszego gatunku nie jest jeszcze w pełni wy-barwiony, gdyż brak mu bia­łego czoła i głębokiej czerni na grzbiecie, która jest cha­rakterystyczna dla samców, przede wszystkim rasy skandynwaskiejj .Oba gatunki ma­ją po 13 cm długości. Mucho-łowka białoszyja ma na szyi białą obrożę, która u brązo­wo zabarwionej na grzbiecie samicy jest ledwie widoczna. Ojczyzną muchołówki żałob­nej jest obszar od Afryki pół­nocnej przez Europę i za­chodnią Azję niemal do Ałta­ju, podczas gdy jej krew-niaczka nie występuje w Afry­ce i Europie zachodniej i pół­nocnej oraz nie sięga tak da­leko na wschód. Oba gatunki są wędrowne i odlatują w jesieni, w sierpniu lub wrześniu, do Afryki środkowej, aby w kwietniu powrócić zarośla liściaste, parki i stare ogrody. Muchołówka białoszyja siedzi przy naturalnej dziupli lęgowej - wszystkie mucho-łówki gnieżdżą się w dziuplach i zagłębieniach ­natomiast samica znajduje się w skrzynce lęgowej. Od połowy maja samica składa 5-7 jednobarwnych, turkusowych jaj i wy­siaduje je sama przez 12-15 dni. 14-16 dni potrze­bują młode, aby pod wzorową opieką obojga rodzi­ców wyrosnąć i móc opuścić gniazdo. Muchołówka odżywia się drobnymi owadami. Muchołówka szara (Muscicapa striata) szarobrązowym wierzchu, żółtawobrązowym spodzie i jasnym prążkowaniu, mierzy 14 cm. Na ilustracji widzimy młodego ptaka. Na wzniesionym miejscu, na przykład na gałęzi, słupie, kamieniu kilometrowym itp. siedzi ta muchołówka na cza­tach, często potrząsając skrzydłami i ogonem. Gdy tylko dostrzeże lecącego owada, zrywa się, chwyta go w locie i znowu powraca na swój punkt obser­wacyjny. Z zimowisk w Afryce muchołówki szare powracają na początku maja, na bardziej północne tereny nieco później. Jako miejsca gniazdowania wybierają rzadko porośnięte stanowiska, jak brzegi lasu, przecinki, sady, ogródki przydomowe, parki, aleje i cmentarze. Samiec zdradza swą obecność cichą, prostą piosenką, którą nie wyćwiczone ucho z trudem chwyta. Gniazda budowane są z dużą starannością z traw, korzeni, odpadków włókien­niczych, włosia i sierści. W gnieździe znajduje się 4-6 jaj, opatrzonych mnóstwem szarych i czerwo­nych plamek na niebieskobiałym tle. Rodzice latają niezmordowanie w poszukiwaniu pokarmu z każdym schwytanym owadem - muchą, chrząsz­czem, komarem czy motylem - wracają do gniazda, odmiennie niż to robią jaskółki, które z lotu przy­noszą tuziny ofiar. W sierpniu lub wrześniu mucho­łówki szare odlatują do Afryki. Ich ojczyznę stano wią tereny od Afryki północno-zachodniej do pół­nocnej Skandynawii, a na wschód - daleko do wschodniej Azji. Wśród muchołówek najlepszym głosem odznacza się muchołówka błękitna (Muscicapa cyanomela-na) która gnieździ się w Japonii, a zimuje na Malajach. Samiec jest na grzbiecie niebieski, boki głowy i gardło ma czarne, a samica jest —w—dziuplach, między korzeniami drzewa lub w szczelinie skalnej tuż przy ziemi, samica przygotowuje z mchu. Tu także, we wschodniej Azji, jest ojczyzna ozdobnej Ficedula narcissina która gnieździ się wszędzie na północ od Sachalinu. Gardło jej jest lśniąco żółte u samca i tej samej barwy ma pierś, dół grzbietu i brew. Czarne są: głowa, kark. grzbiet, ogon i skrzydła, które, gdy są złożone, zdobi biała plama. Grzbiet samicy jest brązowawy i oliwkowozielon-kawy Jest to ptak zdecydowanie leśny, wy­stępujący głownie w lasach iglastych, ale również w lasach subtropikalnych, miejscami bardzo pospo­licie. Zimuje przede wszystkim na Wyspach Sun-dajskich i na Malajach. Po powrocie na tereny ęgowe - w Japonii ma to miejsce od maja do lipca - samiec określa swój rewir gniazdowy intensyw­nym śpiewem.