A A A

Rząd gołebiowatych

Bardzo swoisty rząd tworzą gołębiowate do którego należą dwie rodziny: stepówki i gołębie Są to ptaki średniej wielko­ści, które swoistymi cechami odróżniają się od wszystkich innych ptaków. Ich krót dziób ponad otworami noso­wymi opatrzony jest u nasady stwardniałą, wypukłą wos-kówką. Pióra są luźno osa­dzone w skórze, a dolna część każdego z nich ma charakter puchowy. Umieją one ssać wodę, nie potrze­bują więc zadzierać głowy, aby woda spłynęła z dzioba do gardła. W czasie snu nie chowają głowy pod skrzydło, lecz wciągają ją głęboko mię­dzy ramiona. Większość ga­tunków gołębi związanych jest z lasem. Wszystkie do­brze latają, a odżywiają się przeważnie pokarmem roś­linnym, np. owocami, nasio­nami, pączkami i młodymi pędami. Gniazda budowane są niedbale, a zniesienie skła­da się u gołębi z 1-2 bez-1 barwnych jaj. zaś u stepówek| z 3—4 nakrapianych jaj. Na całej kuli ziemskiej, niej wyłączając obszarów polarnych. występuje 400 gatun ków gołębi. Z wymarłej rodziny drontów znany jesj jeden gatunek dodo zrekonstruowany na podstawie sta rych rysunków. Był to pta| nielotny, gruby, długościokc ło 60 cm. Wytępiono go w tach 1681-1693 na wyspj Mauritius, gdzie występow j Chociaż większość gołębi ptaki nadrzewne, istnieje ki ka gatunków gołębi nazierj nych, które na drzewal tylko budują gniazda .Najlepiej znany wśród nich jest gołąb zbroczony o długości 30 cm. zamieszku­jący wyspę Luzon na Filipi­nach. Upierzenie wierzchu jego ciała jest szaroniebieskie z czarnymi przepaskami na skrzydłach, a na białym spo­dzie znajduje się na piersi czerwona plama przypomi­nająca ranę. Do grupy swoistych gołębi owocożernych należy musz-katela gołooka która z wyjątkiem czarnych lotek i czarnego końca ogona jest mleczno-biała. Wielkimi stadami ob­siada ona drzewa i krzewy brzegów wysp od Zatoki Bengalskiej po Nową Gwi­neę Jej pokarm składa się przede wszystkim z owoców. Z licznej grupy kolorowych gołębi owocożernych czer­woną naroślą u nasady dzioba wyróżnia się Spód jej szyi i głowa są różowawe. pióra grzbietu i ogon ciemnozielone. Za­mieszkuje archipelagi Bis­marcka i Salomona. Gołębie owocożerne nie opuszczają właściwie nigdy koron drzew, tak że niezwykle rzadko widzi się któregoś z nich na ziemi Wiele ich gatunków ży|e w rejonach indomalaj-skim i australijskim. Odży­wiaj się owocami. Szczególowy ich przysmak stanowi mięsista osnowka otaczająca nasiona muszkatołowca Po­łykają one nasiona znane jako tzw gałka muszkatoło­wa) wraz z osnówką i w żo­łądku wyłożonym rogowymi słożkami obdzierają mię­sistej warstwy, podczas gdy samo nasienie nieuszkodzone przechodzi przez cały prze­wód pokarmowy Na zwrócenie większej uwagi zasługuje gołąb skalny z którego w ciągu stuleci wyhodowano gałębie domowe. Jest on szaroniebieski z dwiema czarnymi przepaskami na skrzydłach i czarnym prążkiem na ogonie. Na szyi upierzenie mieni się zielono i fioletowo, na wolu czerwonawo, a dół grzbietu jest biały. Ojczyzną gołębia skalnego jest południowa Europa, Afryka północna oraz środkowa i południowa Azja. Wy­stępuje on najczęściej na terenach skalistych, a naj­większą liczebność osiąga na wybrzeżach, gdzie szczególnie lubi gnieździć się w jaskiniach skalnego klifu. Żywi się suchymi owocami i nasionami. Najstarsze wiadomości o hodowli gołębi pochodzą z Egiptu z 3-4 wieku p. n. e. Od tego czasu w wy­niku selekcji wyhodowano wiele ras, które różnią się nie tylko ubarwieniem, ale również kształtem, barwą i formą piór oraz głosem. Gołębie domowe są zwykle krzyżówkami licznych szlachetnych odmian. Stada gołębi, które spotykamy w wielu miastach, są zdziczałymi gołębiami domowymi. Nawet najbarwniejsze spośród nich z biegiem czasuuzyskują znowu barwę zbliżoną do gołębia skalnego Gnieżdżą się one na strychach starych do­mów i na wieżach, pod mostami, a czasem wprost na gołej ziemi Gdy samiec znajdzie odpo­wiednie miejsce na gniazdo, zajmuje je i tak długo grucha, aż przywabi gołębicę Początkowo odpędza ją. ale w końcu przyjmuje na stałe. Odtąd stają się nierozłączną parą i wspólnie atakują dziobami inne gołębie, które pojawią się w pobliżu. W tydzień po „zawarć samiec zaczy­nały służąc gniazda. Od popołudnia później obo muje samica wają sią po U gołąbia. Od wyjściowego dzikiego ty­pu szlachetny gołąb poczto­wy różni się niewiele, gdyż w hodowli położono nacisk na zdolność lotu i umiejęt­ność wracania do gniazda. Nawet daleko wywiezione od swego stałego miejsca gniaz­dowania wracają one doń bezbłędnie. Znamy wiele przypadków trafienia do swe­go gniazda z odległości ponad 1000 km. Szybkość lotu go­łębi wynosi 80-90 km/godz. Hoduje się je w różnych od­mianach barwnych W niektórych krajach euro­pejskich uznaniem cieszy się rasa gołębi polnych, które należą do grupy gołębi barw­nych. Ich hodowla nie jest uciążliwa, ponieważ więk­szość potrzebnego pokarmu zbierają one same na polach. przedsta­wiono czarnego gołęba tej rasy.Do grupy trzech ras wysta­wowych należy gołąb nie­miecki, rasa stosunko­wo młoda, wyprowadzona dopiero w naszym stuleciu przez uszlachetnienie gołę­bia pocztowego, przy czym szczególną uwagę zwrócono na kształt głowy.Swoistą grupą, wyróżniającą się przede wszystkim głosem, są turkoty. Wydają one głos przypomina­jący oddalony dźwięk bębna. Niemiecka rasa tej grupy ma rozpłaszczony czub ciemieniowy, a ponad dziobem ozdobę z piór, tzw. różę dziobo­wą. Stopy z papuciami ustawionymi na boki są gęsto opierzone. Do najpiękniejszych ras należą gołębie latawce o nogach gęsto upierzonych dłu­gimi piórami. Ich głowa ozdobiona jest kaskiem z piórek, a na czole znajduje się barwna plama. Szczególnie ładna jest rasa czeska Wielką grupę stanowią rasy znane jako latawce szlachetne, których hodow­cy zwracają szczególną uwagę na właściwości ich lotu. Nie­które z nich natychmiast po wypuszczeniu z gołębnika tworzą zwarte stado, które spiralnie wznosi się na wielką wysokość, inne latają poje­dynczo, jeszcze inne w czasie lotu wykonują w powietrzu salto (fajfry). Pod względem kształtu ciała i ubarwienia nie stanowią one żadnej odrębnej grupy. Do form krótkodziobych w tej grupie należy odmiana praska .Gołąb siniak wielkości gołębia skalnego, jest szaro ubarwio­ny, z wyjątkiem zielonkawe połyskujących plam na bo kach szyi i niewyraźnyc1 dwóch czarnych pręg n skrzydłach. Gnieździ t w dziuplach, najchętniej za muje dziuple dzięcioła cza nego. W niektórych oko cach zadowala się jamka w glinie lub piasku, a j w lesie za mało jest natur nych dziupli, wówczas osie się również w skrzynk lęgowych Młode sn ki. podobnie jak pisk innych gołębi, mają miel dzioby, które tak głęb wsadzają do dzioba óoros ptaka, że może on je ka bezpośrednio z wola goł mlekiem. Młode otrzy to mleko co najmniej 18 dni począt wyłącznie, a później uzupełnienie zmiękcz w wolu ziiren. Podobi inne gołębie, iini k m lęgów w ciągu roku. Wszystkie części świata zamieszkuje około 20 ga­tunków rodzaju Columba. Gołąb łuskowany ma na szyi łuskowate. czarne obrzeżone, a na piersi i brzuchu biało-czerwone piórka, ciemno obrzeżone. Głowa, gardło, grzbiej i skrzydła są rude. Jego długość wynosi 30 cn gniazda grzywacze nie poświęcają wiele uwagi. Stanowi je kupka suchych gałązek, w których płaskim zagłębieniu samica składa 2 białe jaja Oba gatunki - siniak i grzywacz - zamieszkują Europę. Afrykę północną, zachodnią Syberię i środkową Azję. Zamieszkuje Amerykę Środkową i północną część Ameryki Południowej. Nieco większy gołąb prę-gowany ma tylko jeden pierścień na ciemieniu z piórek łuskowych czarno obrzeżonych. Głowa i spód są koloru czerwonego wina. a grzbiet szary. Żyje w południowej Brazylii i Argentynie. Pióra ogona gołębia karolińskiego są wydłużone i na końcu zaostrzo­ne. Wierzch ciała jest szary i brązowy, spód koloru czerwonego wina. na barkówkach znajdują się charakterystyczne czarne plamki i po jednej plamie po obu stronach głowy. Gatunek ten występuje w USA i na wyspach Morza Karaibskiego. Do wytępionych gatunków! należy gołąb wędrowny! szczupły, o szarobrązowyml grzbiecie i rudym spodzie.! z długim, klinowatym ogonem. Samica była ubarwiona skromniej. Żył w USA i Ka­nadzie na wschód od Gór Skalistych. Gołąb ten jest klasycznym przykładem szyb­kiego wyginięcia gatunku, który ongiś występował w nieprzeliczonych ilościach; jego lecące stada miały kilka­dziesiąt kilometrów długości i kilometrszerokości. Trudno sobie wprost wyobrazić, jak mogło dojść do zupełnegc wytępienia tych ptaków Ostatni gołąb wędrowny n; swobodzie zginął w 1907 r a w ogrodzie zoologicznyn w roku 1914. Sierpówka jest przy­kładem szybkiego powiększania zasięgu niektórych gatunków ptaków. W Europie występowała ona dawniej tylko na Półwyspie Bałkańskim, a w okresie ostatnich 30 lat opanowała całą środkową i część zachodnie] Europy, przesuwając swe granice o 2000 km i rozprzestrzeniając się na obszarze 2 milio­nów km. Godne uwagi jest to, że na zimę nie opuszcza ona północnej Europy, a niekiedy nawet gnieździ się tam w zimie. Sierpówka żyje u nas w ogrodach i parkach, w pobliżu człowieka. Nie za­puszcza się w głąb lasów, ale chętnie gnieździ się na pojedynczo stojących drzewach iglastych. Wierzch jej ciała jest szarobrązowy. a głowa i spód - jaśniejsze. Szyję zdobi charakterystyczna prze­paska na karku. Przypomina ona synogarlicę zwy­czajną, ma jednak zupełnie inny głos. widzimy młode w wieku 1 tygodnia. Odchody gromadzą się na brzegach bardzo prostego, niedbale zbudowanego gniazda. Na przedsta­wiono młode w wieku 12 dni. Synogarlica Zwyczajna jak się wydaje, jest tylko rasą geograiczną sierpówki. Jej miła piosenka i głos sprawiają że jest bardzo lubiana przez ludzi. Zamieszkuj| środkową część Afryki. Jej szyję zdobi równie przepaska na karkb. Od sierpówki różni się głosej i śmietankowobrązowym upierzeniem. Gatunki przedstawione na następnej stronie. o długości 18 cij z szarą głową, pochodzący z Ameryki Południowi i tej samej wielkości z Australii. z białymi okrągłymi plamami na skrzydłach o najpiękniejszych dzikich itunków gołębi należy gołąbek długoczuby ze spiczastym Zubkiem na głowie. Ma on 2 cm długości i jest najpo-politszym gatunkiem gołębia w północno-zachodniej Australii. Gołąb nikobarski ma szereg charakterystycznych cech: wydłużone, sierpowato wy­gięte, opadające w dół pióra na szyi tworzące grzywę, mały wyrostek na dziobie, upierzenie czarne z zielonym, niebieskim lub miedzianym połyskiem i biały ogon. Żyje parami lub w małych stad­kach na wyspach mórz po­łudniowych od Andamanów do Nowej Gwinei i Wysp Salomona. Do największych gołębi na­leży koroniec barwy szaro-niebieskiej, mierzący do 78 cm długości i ważący 2 kg. Nagłowię ma piękną koronę I licznych rozstrzępionych piór w kształcie wachlarza. Na Nowej Gwinei i przy­ległych wyspach żyją trzy gatunki korońców. gdzie w niedostępnych nadbrzeż­nych lasach słychać ich godo­wy śpiew. Pokarm zbierają na ziemi, a nocują na niskich gałęziach drzew. Górna połowa dzioba jest u nasady otoczona szeroką woskowką przykrywającą otwory nosowe. Dzięki dłu­giemu ogonowi ciało krępe i gładko opierzone wydaje się stosunkowo szczupłe. Ubarwienie samców i samic może być jednakowe, ale u niektórych gatunków bywa różne. Papugi są mieszkań­cami drzew obszarów tropi­kalnych i subtropikalnych. W znacznej większości żyją społecznie. Pary trzymają się często razem przez długi czas. czasem nawet przez całe życie. Większość papug gnieździ się w dziuplach drzew lub szczelinach skal­nych, niekiedy w jaskiniach. Młode są gniazdownikami karmionymi przez rodziców z wola.