A A A

Rząd żurawiowatych

obejmuje rodzin ptaków różniących się wyglądem. Przeważ­nie są one związane ze środowiskiem wodnym, ale istnieją także wyjątki. Ich trzy palce (tylko nieliczne posiadają palec tylny) nie są nigdy połączone błoną pływną, jedynie u łysek każdy palec oddzielnie opatrzony jest błoniastym obrzeżeniem. Na ogół samce i samice są jednakowo upierzone. Pisklęta są zagniazdownikami. z silnym, spłaszczonym z boków dziobem, wyda­jące głośne, trąbiące dźwięki, których źródłem jest długa, opatrzona zagięciami tchawica, a nawet jama w mostku. Nogi mają silne patury przednie, nato­miast tylny jest zredukowany i wysoko osadzony. W pełni rozwinięte są gruczoły kuprowe, a brak jest puchu pudrowego. Pokarm stanowią przede wszystkim rośliny, dodatkowo także drobne zwie­rzęta. Zwracają uwagę wspólne wrzaski pary pta­ków, swoiste tańce godowe, w trakcie których samce i samice razem biegają, kłaniają się, podska­kują i biją skrzydłami. Mimo że żurawie żyją towarzysko - w locie można dojrzeć je tylko w dużych kluczach - każda ich para ma określony rewir lęgowy, przeważnie na błocie albo płytkiej wodzie. Samica składa na ogół 2, rzadko 1 lub 3, brązowawe lub szare, ciemno nakrapiane jaja. Wy­siadują je oba ptaki, a okres wysiadywania waha się u poszczególnych gatunków od 22 do 32 dni. Brą­zowawy puch piskląt zostaje zastąpiony jeszcze przed upływem roku przez wspaniałe upierzenie ptaków dorosłych. Występujący w Polsce żuraw zwyczajny ma 1,30 m wysokości i waży do 6 kg. Ubarwiony jest jasnopopielato. głowę zdobią karminowoczerwone nabrzmienia, a na łokciach znajdują się szare pióra z czarnymi plamami. Nogi są czarne. Gnieździ się w północnej części Europy po Syberię, zimuje w północnej Afryce i południo­wej Azji. U żurawia białoszyjego odbi­jają się wyraźnie białe pióra czubka głowy, tylnej części szyi i podgardła od niebieskołupkowej bar­wy reszty upierzenia. Na łokciach znajdują się długie, zaostrzone, białe pióra ozdobne, a lotki są czarne. Jest on nieco mniejszy od naszego żurawia. Gnieździ się we wschodniej Azji, a zimuje w Chi­nach i Korei.Jednym z największych żura­wi jest antygona indyjska wysokości 1,60 m, o ciężarze 8 kg. Nagi jest u niej wy­rostek szyjny i czerwona głową z szarą plamą na czole, a pióra na łokciach niezbyt wydłużone. Potężnym dzio­bem ryje ona w ziemi poszu­kując pokarmu. Ojczyzną jej są Indie, południowe Chiny i Filipiny.Nieco większy jest żuraw rajski tyjący w Afryce południowej, którego ozdob­ne pióra sięgają do ziemi. Krakaniem zwraca na siebie uwagę żuraw koroniasty Ten piękny ptak, ma­jący na głowie koronę z żół­tych piór, czarne upierzenie, białe pokrywy skrzydeł, żółte pokrywy ramieniowe i aksa­mitne czarne utwory na czo­le,.występuje tylko na połud­nie od Sahary. Na szyi znajdu­je się czerwony wisiorek, a na policzkach nagie, białe lub biało-czerwone płaty skó­ry. Dziób ma stosunkowo krótki. Największą rodzinę w rzędzie żurawiowatych tworzą chru­ściele do których należą ptaki wielkości od wróbla do kury, skromnie ubarwione, żyjące przeważ­nie pojedynczo. Giętki krę­gosłup, spłaszczone bocznie, miękko opierzone ciało i ela­styczny ciiód pozwalają tym ptakom na prześlizgiwanie się wśród gęstych traw i trz­cin. Będąc dobrymi lotnikami - w czasie wędrówek bowiem pokonują częściowo oceany - wolą w razie niebezpie­czeństwa uciekać na nogach. Silne nogi są opatrzone dłu­gimi palcami przednimi i sto­sunkowo krótkimi tylnymi. Samca trudno odróżnić od samicy, mimo że zawsze jest nieco większy.Brodziec leśny ma tylko 20 cm długości. Jego biały kuper i ogon, ten ostatni z brązo­wymi prążkami, jasno po­łyskują przy podrywaniu się do lotu. Wierzch ciała jest ciemnobrązowy, a każde pió­ro jasno obrzeżone. Nogi są zielone. Obszarem lęgowym są wilgotne łąki i bagna śródleśne północnej części Europy i Azji. Na ilustracji widzimy go w towa­rzystwie biegusa malutkie­go (Calidris minuta). Terekia (Xenus cinereus) bardzo przypomina bie­gusa piskliwego, ma jednak znacznie dłuższy, wysoko za­krzywiony dziób i żółte, sto­sunkowo krótkie nogi. Do­rosły ptak, o długości 22 cm, jest szarobrązowy, natomiast młode mają upierzenie czer-wonawobrązowe. Obszar lę­gowy rozciąga się od Finlandii do Półwyspu Czukockiego, gdzie trzyma się najchętniej wód śródleśnych, ale gniazda można spotkać również na brzegach rzek i jezior. Na ilustracji widzimy długonogie pisklę, które w czasie złej pogody szuka schronienia pod skrzydłem matki. Samiec trzyma się w pobliżu swej rodziny. W razie niebezpie­czeństwa wzlatuje z alarmu­jącym okrzykiem. Słabo poznany brodziec wschodnioazjatycki Hete-roscelus brevipes) popie­latoszarym wierzchem cia­ła zewnętrznie przypomina brodźca śniadego, natomiast jego głos przypomina bar­dziej kuliczka piskliwego. Je­go występowanie we wschod­niej Azji jest wyspowe, ogra­niczone do strefy alpejskiej niektórych łańcuchów gór­skich. Pokrewny gatunek gnieździsię na wschodnich krańcach Azji i na Alasce. Krajowy gatunek - kuliczek piskliwy ma niepozorne, oliw-kowobrązowe upierzenie z czarnymi plamkami. Głowa, przód szyi i gardło są biało-szare z czarnym prążkowa­niem. Jego gniazda spotyka się na brzegach czystych rze­czek i potoków Europy oraz północnej Azji. Lata on tuż nad wodą, a kiedy stoi na lądzie, kiwa bezustannie cia­łem w górę i w dół. Tereny lęgowe obejmują bag­na od Islandii, przez północną Azję do Japonii, a na południu do Himalajów. Jaja tego ga­tunku są gruszkowate, zie­lonkawe w brązowe plamki. Młode, które wykluwają się po 20 dniach wysiadywania, mają pełne ubarwienie mas­kujące Najmniejszy wśród bekasów jest bekasik (Lymnocryptes minimus) którego pióra na grzbiecie są czarne z zielonym poły­skiem, opatrzone podłużny­mi jasnymi prążkami. O ile poprzedni gatunek lata zyg­zakowato, to bekasik lata wolno i w linii prostej. Ob­szar lęgowy obejmuje Europę północną i Azję. od i samic jest bardzo podobne. Od brodżców różnią się białymi, podłużnymi pręgami na skrzydłach, dobrze widocznymi podczas lotu. Wielkimi stadami wędrują na zimę do Afryki południowej, Ameryki Południowej i Australii. Wysiadywaniem jaj i opieką nad młodymi zajmują się samce i sa­mice. Biegus zmienny jest wiel­kości kosa. W okresie lęgowym ma grzbiet rdzawo-brązowy, zaś spód ciała biały z czarną tarczą na brzuchu. Upierzenie zimowe jest jednolicie szare. Występuje na północy na obu półkulach. Biegus malutki ma „długość tylko 13 cm. Jest ubarwiony podobnie do poprzedniego, tylko bez tarczy na brzuchu. Gnieź­dzi się w tundrze Europy i Azji, sięgając na wschód do ujścia Indigirki. Nieco większy, o długości 25 cm, jest biegus rdzawy którego upierzenie godowe jest rude na spodzie ciała, a brązowawe na grzbiecie, przy czym każde pióro jest obrzeżone czerwono. Upierzenie zimo­we jest na grzbiecie szare, na spodzie ciała białe. Jego gniazda spotyka się na wybrzeżach mórz po­larnych, gdzie żyje w dużej liczbie, tworząc stada liczące setki osobników. W czasie przelotów na zimowiska można je spotkać i u nas nad Bałtykiem.Biegus krzywodzioby jest wielkości biegusa zmiennego i podobny do niego pod względem ubarwienia, ma natomiast dziób dłuższy i bardziej zakrzywiony ku dołowi. JM-ok-reste godowym jego grzbiet jest czerwono-brązowy z czarnym obrzeżeniem piór, podczas gdy jest jaskraworudy. Jego ojczyzną są Wyspy Nowosyberyjskie i Półwysep Tajmyr, skąd na zimę wędruje do Afryki południowej. Krótkonogi, krępy biegus morski mierzy 21 cm. W zimie jest ciemny, szarobrązowy, w lecie jaśniejszy. W okresie gniaz­dowym trzyma się porosłych mchem skał i kamie­nistych partii arktycznych gór, natomiast w zimie, gdy przeniesie się na południe, spotyka się go na plażach i molach portowych. Chociaż mieszka w okolicach bezludnych, nie wykazuje obawy, gdy zbliża się do niego człowiek. Słabo zbadana jest biologia biegusa wschodnio-jyberyjskiego i nie jest wykluczone, że stanowi on jedynie rasę biegusa rdzawego. Różni się brakiem rdzawej barwy w upierzeniu spodu ciała. Gnieździ się w strefie alpejskiej gór Półwyspu Czukockiego, a w czasie wędrówek do Australii trzyma się wybrzeży mor­skich. Jaja składa w zagłębieniu ziemi wśród skąpej roślinności, złożonej głównie z chrobotka renifero­wego. Puchowe pokrycie piskląt przypomina ka­mień pokryty porostami