A A A

Rzędu kukułkowatych

Do rzędu kukułkowatych zalicza­my dwie rodziny: turaki i kukułki Turaki zamieszkujące lasy są wspaniale ubarwione. Mają wysokie, krótkie dzioby, których krajce są piłkowato ząbkowane, oraz stosunkowo długie metalu. Pigment występujący w zielonych piórach - turakowerdynę spotykamy tylko w tej rodzinie. Wszystkie gatunki są roślinożerne, chętnie odży­wiają się owocami, młodymi pędami i liśćmi, nie gardzą jednak także pokarmem zwierzęcym. Pary tych ptaków, żyjących społecznie, wyodrębniają się tylko w okresie lęgowym. Każda para buduje nie­skomplikowane gniazdo, w którym samica składa 2-3 jaja.Największym przedstawicie­lem tej rodziny jest turako olbrzymi którego szyja i cały wierzch ciała połyskuje jasno­niebiesko. Spód ciała jest zielonkawy, a dolne pokrywy ogona kasztanowate. Na gło­wie znajduje się szeroki, czarny czub. Żyje w lasach zachodniej i środkowej Afry­ki U 13 gatunków rodzaju Tauraco lotki drugiego rzędu są wspaniale ubarwione tura-cyną na kolor karminowy. Pozostałe zielone upierzenie ma metaliczny połysk stalo­woniebieski lub fioletowy. Oczy otoczone są nagim, czerwonym pierścieniem. U mierzącego 43 cm Tauraco corythaix zwraca na głowie uwagę gętty, szyszakowaty, z wierzchu biało obrzeżony czub [681]. W wiecznie zielo­nych pierwotnych puszczach zachodniej Afryki zwraca uwagę głos szyszaka którego długość wynosi 44 cm Czub na jego głowie jest złożony z fioletowych piór, bez białego obrzeżenia. Zielony, z niebieskoszarym grzbietem ma charakterystyczną białą plamę, ciągnącą się od oka na obie strony głowy.Znacznie większa jest druga rodzina tego rzędu, kukułki obejmująca 127 gatunków. Jej przedstawiciele występują na całej kuli ziem­skiej, a przede wszystkim w tropikach. Wszystkie mają tylko dwa przednie palce, a pierwszy i czwarty są skierowane do tyłu. Rozmaitość kształtów dzio­ba, od małych i delikatnych do wielkich i silnych, wskazuje na różnorodność pokarmu tych ptaków. Liczne gatunki żywią się owadami i owocami, inne drobnymi kręgowcami. Chociaż jest regułą, że każda para gnieździ się samodzielnie, liczne gatunki budują wspólne gniazda, w których jaja składa wiele samic, a są i takie gatunki kukułek, które wysiadywanie swych jaj i wychów młodych prze­kazują innym gatunkom ptaków. U cienkodziobej naszej kukułki której długość wynosi 33 cm, samce niewiele różnią się od samic. Mają jednakowo długie ogony, jedna­kowe jasnoszare głowy i szyje Wierzch samca jest ciemnoszary, a spód biały z poprzecznym ciemnym prążkowaniem. Samica jest podobnie upierzona, jedynie na głowie, gardle i po bokach szyi ma odcień rudawy Kukułka jest szeroko rozprzestrzeniona w lasach Europy. Azji i Afryki. Jej główny pokarm stanowią larwy owa­dów. Swe jaja składa ona w gniazdach obcych ga­tunków (pasożytnictwo lęgowe) i pozostawia im również wychowanie młodych. Interesujące jest, że 18—20 jaj, które składa samica w odstępach dwu­dniowych, kształtem i ubarwieniem przypominają jaja ptaków, którym powierzyła opiekę nad kukułczętami. Ponieważ rozwój jaj kukułki jest szybszy niż jaj gospodarza i pisklę wylęga się już po 12 dniach, pojawia się ono wcześniej niż przybrane rodzeństwo. W pierwszych dniach życia instynk­townie usiłuje wyrzucić poza gniazdo wszystko, czego dotknie, tak że wkrótce usuwa poza gniazdo inne jaja, a nawet wyklute pisklęta gospodarza. widzimy usuwanie z gniazda młodych pokrzewek ogrodowych. Widać wyraźnie, jak ciemno pigmentowana, naga, ślepa kukułka trudzi się, aby małą pokrzewkę wziąć na grzbiet i przy pomocy zawiązków skrzydeł wyrzu­cić z gniazda. Młoda kukułka jest bardzo żarłoczna i potrzebuje całego pokarmu znoszonego przez przybranych rodziców. W gnieździe pozostaje 21-30 dni, a w końcu nie mieści się w nim Młoda kukułka jest następnie jeszcze przez 3 tygo­dnie karmiona już poza gniazdem. U nas nie zatrzy­muje się długo i już w sierpniu udaje się w długą wędrówkę na zimowiska znajdujące się w środko­wej i południowej Afryce.Gatunek ten, należący do podrodziny zwraca uwagę bardzo długim ogonem. Jej ojczyzną jest Ameryka Środkowa i Południowa do Argentyny. Dźwięcznym głosem wydaje ona okrzyk brzmiący wyraźnie „piaya", od którego pochodzi jej nazwa naukowa. Jeden z pięciu gatunków kukułek, które na głowie mają szpiczasty czub, a mianowicie występuje w Afryce od Senegalu i Abisynii po Kraj Przylądkowy. Na wierzchu ciała upierzenie ma czarne, na spodzie białe, czarno prążkowane. Żyje na drzewach.Na podstawie różnic anatomicznych podzielono rząd sowowatych na dwie rodziny: sów i płomykówek Tylko ze względu na sposób życia nazywa się je niekiedy nocnymi ptakami drapieżnymi, bowiem nie ma żadnego pokrewieństwa między nimi a drapieżni­kami dziennymi. Do rodziny sów należy 130 gatun­ków rozprzestrzenionych na wszystkich kontynen­tach. Ich ostry wzrok i doskonały słuch, którymi odkrywają obecność zdobyczy, jak również za­okrąglone skrzydła czynią z nich pewnych, niemal bezszelestnych łowców. Zaskoczoną ofiarę chwy­tają w pazury, zabijają uderzeniem dzioba i poły­kają w całości. Jedynie większe zwierzęta zostają uprzednio rozdarte na kawałki. Niestrawione resztki zostają zwymiotowane w postaci wypluwek. Ustawione z przodu twarzy oczy o lśniąco żółtej lub pomarańczowej tęczówce, która wychwytuje najsłabsze promienie światła - tylko w zupełnej ciemności sowa przestaje widzieć - są mało rucho­me. Za to sowa może kręcić głową w zasięgu 270°. co wyrównuje pole widzenia ograniczone nierucho­mością oczu. Szlara z piór obejmuje całą twarz, a silny dziób wystaje ze szczecin dotykowych, które służą do zbadania zdobyczy przed jej zjedzeniem. Ponieważ sowa jest dalekowidzem, z małej od­ległości źle widzi zdobycz. Hakowato zakrzywiona górna połówka dzioba otoczona jest u nasady woskówką przykrywającą otwory nosowe. Miękkie upierzenie, nakrapiane lub prążkowane, o barwach szarych, czarnych i brązowych stanowi znakomite maskowanie. W razie niebezpieczeństwa sowa stroszy pióra na całym ciele w taki sposób, że wydaje się znacznie większa niż jest w rzeczy­wistości. Wysiadują zarówno samice, jak i samce, i to już od pierwszego jaja. Zniesienie może obejmo­wać 2-13 jaj. Gniazda znajdują się w dziuplach, na drzewach, w szczelinach skalnych i w skromnie wyścielonych zagłębieniach. Do rodziny płomykówek, liczącej 11 gatunków, należą sowy o pewnych szczególnych cechach. Całkowicie opierzone nogi są dłuższe niż u przed­stawicieli pierwszej rodziny. Środkowy pazur jest od spodu ząbkowany. Szlara wokół dużych, ciemno­brązowych oczu ma kształt sercowaty i jest bardzo silnie wykształcona. Skrzydła są ostrzej zakończone i dłuższe niż u innych sów. Najlepiej znanym przedstawicielem drugiej rodziny jest występująca u nas, mierząca 34 cm, pięknie ubarwiona płomykówka Biała szlara jest obrzeżona brązowawo. szary grzbiet nakrapiany ciemnymi i jasnymi plamkami, podczas gdy na spodzie ciała występują barwy białe i żółtobrązowe. Płomykówka gnieździ się najchęt­niej na strychach starych budynków i na wieżach, w stodołach, ale także i w rozpadlinach skalnych. Zniesienie zawiera 4-11 czysto białych jaj składa­nych w odstępach dwudniowych, często wprost na ziemi bez podściółki. Samica zaczyna wysiadywanie, gdy zniesie pierwsze jajo. Z tego powodu pisklęta wylęgają się nierównocześnie i rozwijają się w roz­maitym tempie Obszar zamieszkiwany przez płomykówkę jest bardzo duży. Obejmuje Europę, Azję południową, Afrykę, Australię oraz Amerykę od północnych stanów USA do Brazylii południo­wej.