A A A

Słowiki

Jeden z najlepszych śpiewaków - słowik rdzawy (Luscinia megarhynchos) jest ptakiem bardzo skromnie rdzawo ubarwionym, na grzbiecie ciemniej niż na spodzie, z wyraźnie rudym ogonem. Ma on 16,5 cm długości. Zamieszkuje ciepłe lasy liściaste i mieszane o gęstym podszyciu. Z lasów, w których wycięto podszycie, słowiki w krótkim czasie znikają. Ukryte w zaroślach śpiewają w dzień i w nocy. Każdy ich dźwięk jest czysty i jasny. In­teresujące jest, że młody słowik uczy się pieśni od rodziców, gdyż nie jest to zdolność wrodzona. Dobrze ukryte gniazdo, zawsze nisko nad ziemią lub bezpośrednio na niej, zbudowane jest z trawy, liści, korzeni i tym podobnych materiałów, przez co w gęstwinie jest niemal niedostrzegalne 5-6 zielonych lub brązowych, niekiedy nakrapianych jaj samica wysiaduje przez 11—12 dni [903]. Karmie­niem wyklutych piskląt zajmują się oboje rodzice. Zamieszkuje południową i środkową Europę, po­łudniową Anglię, Azję Mniejszą i zachodnią, jak również Afrykę północno-zachodnią. Zimę spędza w Afryce środkowej.środku niebieskiej plamy znajduje się albo biała plamka (u rasy południowoeuropejskiej) albo ruda (u rasy północnoeuropejskiej). Poza okresem godo­wym samce, podobnie jak samice, mają gardło białawe. Grzbiet ich jest szarobrązowy. ogon rudy z szeroką czarną pręgą na końcu.Od Europy środkowej i Azji środkowej daleko na północ rozciąga się obszar występowania podróż­niczka (Luscinia svecica) [904], który, podobnie jak rudzik, przeważnie żyje na ziemi. Samiec ma na gardle lśniąco niebieską plamę, oddzieloną czarnym, białym i czerwonym prążkiem od białej piersi. Na skrajach lasów od Uralu do Kamczatki. Izolowany obszar lęgowy znajduje się w północnych Chinach. Przedstawiciele rodzaju Phoenicurus są szczupłymi ptakami na długich nogach, mniej więcej wielkości wróbla. Czerwony podbródek i gardło cechują słowika rubinowego (Luscinia calliope) Jego brązowa głowa ozdobiona jest białymi bokobrodami i brwia­mi. Gardło samicy jest białe, a wierzch ciała obu płci brązowy. Samiec pleszki ma czo­ło, twarz i gardło czarne, wierzch ciała łupkowoszary, a pierś rudą. Jego czerwony ogon jest w nieustannym ru­chu. Ptak ten gnieździ się w dziuplach drzew, niekiedy w zagłębieniach, szczelinach murów lub w skrzynkach lęgowych. widzimy żółtawo-brązowo-szarą samicę przy skrzynce lęgowej. Śpiew pleszki roz­brzmiewa od wczesnych go­dzin rannych w lasach liś­ciastych i iglastych na nizi­nach i w górach niemal do granicy lasu, w parkach i ogrodach. W luźnym gnieź­dzie samica składa 5-7 zielon-kawoniebieskich jaj, które sama wysiaduje. Samiec bie­rze udział w karmieniu pisk­ląt. Pleszka gnieździ się w cią­gu roku dwukrotnie i zjada olbrzymie masy owadów Występuje od północno-za­chodniej Afryki po środkową Syberię i Iran. Jest pukiem wędrownym, zimuje w Afry­ce środkowej. Do Europy środkowej powraca w kwiet­niu i pozostaje tu do wrze­śnia. Znacznie skromniej ubarwiony jest kopciuszek (Phoenicurus ochruros) którego samiec w sza­cie godowej ma wyraźnie widoczne lusterko. Kuper u obu płci jest rudy. Kopciuszek jest bardzo pospo­lity w Europie środkowej, zimuje w Afryce pół­nocnej, skąd powraca w marcu i pozostaje u nas do października. Pierwotnie zamieszkiwał wyłącz­nie skaliste góry, gdzie i obecnie jest jednym z nie­licznych gatunków ptaków w niegościnnych rejo­nach wysokich gór powyżej granicy zasięgu drzew. trzymającym się stromych ścian skalnych i wąwo­zów. Duża część kopciuszków zdradziła jednak wysokie skały na rzecz murów w miastach i wsiach. Spotykamy obecnie te ptaki na przykład w opusz­czonych szopach, altanach ogrodowych, cegielniach itd. W ciepłym zagłębieniu niezbyt porządnego gniazda, umieszczonego zawsze w ciemnym kącie, znajduje się S-6 śnieżnobiałych jaj. Kopciuszek wyprowadza dwa lęgi w roku. Wysiadują oboje rodzice przez 14 dni. Po dalszych dwóch tygodniach nie wyrośnięte, nakrapiane młode opuszczają gniazdo i rozpierzchają się po wszystkich kątach ogrodu czy podwórza. Śpiew samca - niezbyt miłe. zgrzytliwe dźwięki - rozbrzmiewa ze szczytu dachu lub z płotu do późnego lata. Na Kaukazie i w północnej Persji oraz w górach Azji środkowej żyje największy przedstawiciel rodzaju - pleszka kaukaska (Phoen/curus trythro-gaster) której samiec ma głowę białą, grzbiet czarny, a spód ciała rdzawy. Gnieździ się wysoko w górach. Czym dla Europejczyków jest słowik, tym dla mieszkańców Indii jest opiewany przez poetów Copsychus malabaricus Jego śpiew charakte­ryzuje niezwykła czystość głosu i siła wyrazu. Pod­czas gdy słowik powtarza swą piosenkę ciągle od nowa, śpiewak indyjski obok podstawowej zwrotki wynajduje wciąż nowe piosenki. Ptaki tego gatun­ku, odpowiednio karmione, żyją wiele lat w klat­kach, a nawet się rozmnażają. Występuje w Indiach, Chinach, Malajzji i na Wyspach Sundajskich, gdzie zamieszkuje gęste podszycie dżungli. Samiec ma wierzch ciała, gardło i szyję czarno-niebieskie, spód brązowy, długi schódkowaty ogon, biały kuper, a jego długość wynosi 26 cm. U samicy zamiast barwy czarnej występuje szarobrązowa.Do rodziny pokrzewek zaliczamy szereg drobnych, ruchliwych ptaków, występujących nie­mal na całym świecie. Należy tu około 400 gatun­ków. Wszystkie one mają delikatny, cienki, na końcu lekko zakrzywiony dziób i miękkie, gęste upierzenie. Żywią się głównie owadami, ale rów­nież jagodami i innymi drobnymi owocami. Zbie­rają je bezpośrednio z gałązek drzew i krzewów, które na ogół niechętnie opuszczają. Wiele gatun­ków mieszka w zaroślach trzciny, gdzie poruszają się niezwykle zwinnie. Gniazda poszczególnych gatunków różnią się znacznie między sobą. Mogą być one koszyczkowate, ale również od góry zamknięte. Umieszczone mogą być na ziemi, w kę­pie trawy, w krzewie, wśród trzcin lub na gałęzi. Młode nigdy nie są plamiste, a samce i samice są na ogół podobnie ubarwione. Niektóre gatunki są dobrymi śpiewakami. Pokrzewka ogrodowa (Sylvia borin) ma wierzchupierzenin jasny - żółtobrązowy. Długość jej wynosi 14 cm. Występuje wszędzie, gdzie rośnie gęste podszycie - na brzegach lasów lub nad rzekami. Gnieździ się w Europie-i na Syberii zachodniej. Mimo że głos samca jest bardzo miły, nie dorównuje pokrzewce czarnołbistej (Sylvia atricapilla) Jej samiec ma na głowie czarną czapeczkę, a samica rudą. Żyje w podobnych środkowiskach co poprzedni gatu­nek, nie unika jednak zagajników drzew iglastych. Występuje również wysoko w górach. Śpiewa bardzo głośno fletową piosenkę. Jej obszar wystę­powania pokrywa się z zasięgiem pokrzewki ogro­dowej, jedynie na południe sięga do Afryki za­chodniej. Pokrzewka cierniówka (Sylvia communis) jest tej samej wielkości. Głowa i kark samca są szarobrązowe, grzbiet brązowy, a brunatne skrzydła mają szerokie rdzawe plamy. Z wierzchoł­ka krzewu albo grubołodygowej rośliny rozlega się_ rozgłośne—świergotanie" samca, który w czasie toków to podlatuje w górę, to znów opada na miejsce startu. Jej gniazdo umieszczone nisko nad ziemią jest utkane z suchych źdźbeł trawy i korzon­ków, a wnętrze wysłane włosiem i włóknami roś­linnymi Rodzice siedzą na zmianę na 4-6 ja­jach przez 11-13 dni i niemal tyleż pozostają młode w gnieździe pod opieką rodziców. Jej obszar lęgo­wy rozciąga się od Anglii i Francji zachodniej po Syberię wschodnią.Nieco mniejsza piegża (Sylvia curruca), o długości 13,5 cm, jest szarobrązowa z wierzchu i brudno-biała od spodu, z ciemnym: bokami głowy. Na skrzydłach nie ma nic rdzawego. Jej charakte­rystyczny śpiew rozpoczyna się cichym i delikat­nym świergotem, a kończy głośnym, twardym tre­lem. widzimy samicę wygrzewa­jącą młode w gnieździe. Zasięg piegży pokrywa się z zasięgiem pokrzewki czarnołbistej. Wszystkie dotychczas wymienione pokrzewki są ptakami wędrownymi, pojawiającymi się w Europie środko­wej w maju, a odlatującymi we wrześniu do Afryki wschodniej lub środkowej. Z rejonów syberyjskich przelatują na zimę do Azji południowej, jak już wiemy, niektóre ptaki budują gniazda za­kryte od góry. Ma to miejsce u ptaków z rodzaju Phylloscopus, które budują gniazda najchętniej na szczycie drzewa lub wśród gałęzi krzewu, często także w kępie trawy lub bezpośrednio na ziemi albo nisko ponad nią. Gniazdo jest zamknięte, z wyjąt­kiem bocznego otworu wejściowego. Są to ptaki skromnie ubarwione, nie wpadające w oczy, ale bardzo ruchliwe. Niektóre ich gatunki bardzo trudno odróżnić w przyrodzie po upierzeniu, ale pomaga w tym ich różnorodny śpiew. Pospolity pierwiosnek (Phylloscopus collybita) odzywa się na wiosnę wielokrotnie powtarzanymi dźwięka­mi „clip-calp". Jego śpiewu nie można pomylić ze śpiewem żadnego innego ptaka. Pierwiosnek ma 11 cm długości, grzbiet zielonoszary, a spód biała­wy. widać, jak doskonale potrafi ukryć swe gniazdo, na którym akurat samica karmi młode. Według dotychczasowych obserwacji tylko ona troszczy się o potomstwo.W południowej części Syberii wschodniej żyje świstunka grubodzioba (Phylloscopus schwarzi) [921], zamieszkująca skraj tajgi. Ma ona 13 cm długości. Samce i samice są na grzbiecie szarobrą-zowe, na spodzie ciała białawe. Charakterystyczna jest biała brew nad okiem i ciemny prążek biegnący przez oko. Zimuje w Indiach Zagangesowych, a na terenach lęgowych pojawia się dopiero w maju i zaraz po wychowaniu młodych, w sierpniu lub wrześniu, opuszcza tajgę.Na rozmaitych stanowiskach w Europie południo­wej, w całej północnej części Afryki, z wyjątkiem obszarów pustynnych, i w południowo-zachodniej Azji występuje Erythropygia galactotes wiel­kością (15 cm) i wysokimi nogami przypominający drozda. Rozpoznać go łatwo po długim, kasztano­watym, wachlarzowato rozłożonym ogonie, który na końcu ma czarnobiałe obrzeżenie. Gnieździ się w środowiskach otwartych, przede wszystkim na stepach z krzewami i półpustyniach, ale również w parkach, winnicach i plantacjach oliwek. Zimowe kwatery tego przelotnego ptaka znajdują się w In­diach Przedgangesowych, południowej części Pół­wyspu Arabskiego i w Afryce środkowej. Świerszczaki (Locustella) kryją się w gęstwinie ziół, niskich drzewek lub trzciny, a biegają po ziemi jak myszy. Wprawdzie samiec śpiewając siada naf gałązce lub łodydze rośliny, ale trwa to tylko chwilę i znów kryje się w bezpiecznej gęstwinie. Śpiew tych ptaków jest niezwykle monotonny, bez wy­razu, bardziej przypominający brzęczenie owada niż śpiew ptaka^Śwje^szczaki^dmiennte niż inni ich krewniacy, mają schodkowaty ogon o najdłuż­szych sterówkach środkowych. Od dorzecza Obu na wschód do wyspy Sachalin żyje w gęstej trawie wschodnioazjatycki gatunek -trawniczek (Locustella fasciolata) Jest on większy niż europejscy przedstawiciele rodzaju. Wierzch jego upierzenia jest brązowy, a spód jasnoszary. Głos samca jest mniej monotonny niż gatunków europejskich, jego śpiew można wyrazić sylabami ,,tuti-ruti - ruti-tuti". Bardziej na południe znajduje się ojczyzna trzciniaka lut­nika (Acrocepholus aedon) który wielkością i kształtem przypomina niżej opisanego trzciniaka.Wierzch jego upierzenia jest rdzawy, a spód białawy z delikatnym ochrowym nalotem. Śpiew samca jest dźwięczny i uroz­maicony, potrafi on też naśla­dować inne ptaki. Gniazda buduje na krzewach. Gęste trzcinowiska na brze­gach stawów, jezior, delt rzecznych i starorzeczy w umiarkowanej strefie Eu­razji zamieszkują liczne ga­tunki trzciniaków. Ich gniaz­da są dobrze ukryte między łodygami trzciny, solidnie utkane i wyglądają jak małe, głębokie koszyki. Są one za­wieszane bezpośrednio nad wodą lub nisko nad ziemią. Samiec z reguły nie pomaga samicy w budowie gniazda, natomiast bierze udział w kar­mieniu młodych. Szeroko rozprzestrzeniony trzciniak (Acrocephalusarun-dmaceus) gnieździ się zarówno w Eurazji, jak i w Australii. Tworzy 17 ras. Z wierzchu Podobnie, ale mi, delikatniej scirpoceusj o długości 13 gniazdowego j kiedy wysta trzciny, a czas nymi od dobnie jak u wykluwają się dni spędzają w latać, bardzo zr| trzcin. Gnieźdź wo-zachodniej lub we wrześniu. Jego śpiew jest bardzo ostry i składa się z kilkunastu sylab, które brzmią jak: ryby-ryba-ryba, rak-rak-rak . . . Podobnie, ale zgodnie z jego mniejszymi rozmiara­mi, delikatniej śpiewa trzcinniczek (Acrocepho/us scirpaceus) ubarwiony tak jak trzciniak, ale o długości 13 cm. Pod względem wyboru rejonu gniazdowego jest on bardzo niewymagający. Nie­kiedy wystarcza mu kilka metrów kwadratowych trzciny, a czasem zadowala się zaroślami oddalo­nymi od wody. Gniazdo jego jest zbudowane po­dobnie jak u poprzedniego gatunku Pisklęta wykluwają się po 11-12 dniach i następne 11-13 dni spędzają w gnieździe. Choć jeszcze nie umieją latać, bardzo zręcznie poruszają się po łodygach trzcin. Gnieździ się w Europie oraz Azji południo-wo-zachodniej i środkowej.Do trzcinniczka z kolei po­dobna jest łozówka (Acro-cephalus palustris) Oba gatunki różnią się bardzo znacznie śpiewem, gdyż ło­zówka śpiewa znacznie przy­jemniej od trzcinniczka, a także naśladuje głosy innych ptaków. Gnieździ się nie w trzcinach, lecz gęstych kę­pach trawy, krzewów i po­krzyw, a także na polach uprawnych. Zamieszkuje Eu-rpę zachodnia i środkową" oraz ZSRR, sięgając na wschód do Uralu. Charakterystyczny rysunek na głowie cechuje tamarysz-ka (Lusciniola melanopogon Ciemię jego jest pra­wie czarne, smuga idąca przez oko — jasna, a policzki ciemne. Jego śpiew przypomina głos trzcinniczka, jest jednak bar­dziej melodyjny. Gnieździ się albo w trzcinach, albo w za­roślach nadbrzeżnych. Wy­stępuje wyłącznie w Europie południowej, ku północy się­ga do Czechosłowacji, a jy wschód - do Turkiestanu i Persji. Rokitniczka (Acrocepho/us schoenobaenus) mierzą­ca 13 cm, występuje pospo­licie wszędzie tam, gdzie na­potyka brzegi rzek i stawów porośnięte trzciną, turzycą, wysoką trawą i krzewami. Brązowo-żółty grzbiet gęsto pokryty jest wyraźnie wi­docznymi podłużnymi plam­kami, biała brew kontrastuje z ciemno prążkowaną głową. Samiec śpiewa gwałtowną, ale urozmaiconą pios%nkę, podfruwa tu i ówdzie i zno­wu opada z rozpostartym ogonkiem. Gnieździ się w Eu­ropie i zachodniej Azji.