Reklama
talented.com.pl
A A A

Szpaki

Szpaki (Sturnidae) zamieszkują obecnie cały świat z wyjątkiem Ameryki Południowej, gdyż do wielu krajów zostały wprowadzone sztucznie przez czło­wieka. Dawniej 106 gatunków tej rodziny zamiesz­kiwało Stary Świat, głownie Afrykę i rejon Indo-malajski. Ich upierzenie jest przylegające i mocne, dziób stosunkowo długi, silny, lekko zakrzywiony lub prosty.Silne nogi szpaków służą im równie dobrze przy bieganiu po ziemi, gdy szukają pokarmu, jak i przy wspinaniu się po gałęziach, gdzie gnieździ się większość gatunków. Samce i samice są przeważnie jednakowo ubarwione, a ich ciemne upierzenie ma zwykle metaliczny połysk. Istnieją jednak i gatunki barwne, nawet z nagimi, barwnymi łysinami i pła­tami na głowie. Pierzą się raz do roku, krótko po zakończeniu okresu lęgowego. Szata zmienia się zarówno w wyniku wymiany piór, jak i przez ułamywanie się ich końców. Szpaki są towarzyskie, gadatliwe, o wesołym głosie. Obok własnego głosu potrafią naśladować głosy in­nych ptaków, a niektóre uczą się nawet powtarzać określo­ne słowa. Charakteryzuje się tym zwłaszcza gwarek (Gracula redgiosaj którego 11 ras zamieszkuje obszary na Bliskim Wschodzie. Jest to krępy ptak, o lśniącym, czar­nym upierzeniu, białym lu­strze w skrzydle i żółtym dziobie. Na głowie znajdują się dwa żółto ubarwione skó-rzaste wyrosła w okolicy karku, a dwa mniejsze zwi­sają pod oczami. Długość ptaka w zależności od rasy waha się od 24 do 37 cm. Żyje w niewielkich grupach lub parami na brzegu lasu. Gniazdo buduje wysoko, w dziupli, a odżywia się pra­wie wyłącznie owocami. Silnym połyskiem piór wy­różnia się błyszczak wspa­niały (Lomprotorn/s splendi-dus) zamieszkujący ob­szar od Senegalu przez Abi­synię do Angoli. Jego wierzch połyskuje zielono i niebiesko, na skrzydłach znajdują się czarne plamy, a spód ciała lśni jak miedź. Ma on 25 cm długości. Żyje w koronach drzew lasów galeriowych. Gnieździ się w dziuplach. Szpak jawajski (Sturnus me-lanopterus) z Jawy i Bali jest ubarwiony czarno-biało. Młode są brązowawe lub sza­re. W swej ojczyźnie wystę­puje pospolicie na równinach. Gnieździ się w dziuplach lub pod dachami budynków.Błyszczak obrożny Spreo superbus jest wspaniale ubarwiony. Ma on 21 cm długości i sto­sunkowo krótki ogon. W rzeczywistości w jego upierzeniu występują 4 kolory - wierzch ciała jest zielony, pierś niebieskozielona, spód rudy. a prążki na piersi i pokrywy podogonowe - białe. Żyje w stepach i sawannach Afryki środkowej. Buduje kuliste gniazda z gałęzi w krzewach lub koronach drzew. Żyje społecznie w grupach trzymając się na ogół w pobliżu ziemi. Nasz szpak Sturnus vulgaris którego reper­tuar śpiewaczy składa się w większym stopniu z naśladowania innych ptaków niż z własnych zwrotek, ma 22 cm długości. Wydaje się zupełnie czarny, jednakże z bliska dają się zauważyć deli­katne białe plamki i piękny, fioletowy lub czerwo­nawy połysk upierzenia. W ciągu wiosny, w wyniku ścierania się piór, białe plamki zanikają i już w czerwcu szpak staje się zupełnie czarny. W lipcu pierzy się i jego upierzenie znów staje się nakra-piane. Zdolne już do latania młode zachowują do późnego .lata jednobarwne kawowe upierzenie, które w sierpniu, po wypierzeniu się, staje się także nakrapiane. Takiego na wpół wypierzonego mło­dego szpaka w wieku 100 dni widzimy Szpak gnieździ się, o ile nie znajdzie skrzynki lęgowej, w byle jakiej dziupli, w której zakłada niedbale zbudowane gniazdo ze słomy i gałązek. Pod koniec kwietnia samica ma pierwsze zniesienie, w czerwcu - drugie. Każde z nich liczy 4-6 jasno­niebieskich jaj, które są wysiadywane co najmniej przez 12 dni. Przez następne 3 miesiące rodzice znoszą do gniazda pożywienie: dżdżownice, ślimaki i owady. Po zakończeniu okresu gniazdowego szpaki gromadzą się w wielkie stada, które w ciągu dnia poszukują pokarmu na polach i łąkach, a w je­sieni pojawiają się jako nieproszeni goście w sadach i winnicach, powodując duże szkody. Pod wieczór zlatują się szpaki z całej okolicy na nocleg, który znajdują w rozległych zaroślach trzciny, nad jezio­rami lub stawami, gdzie słychać ich ogłuszający gwar. Są one bardzo hałaśliwymi, towarzyskimi ptakami, zwłaszcza gdy przed odlotem na południe obsiadują wielkimi stadami gałęzie drzew lub druty telegraficzne W czasie jesiennych wędrówek, we wrześniu i październiku, mogą stawać się plagą rolnictwa w Europie południowej i zachodniej i w Afryce północno-zachodniej, gdzie odbywają się wówczas zbiory oliwek. Na wiosnę powracają jako jedne z pierwszych, tak że już w lutym ich niewielkie stadka można spotkać w Europie środko­wej. Łagodne zimy spędzają niekiedy w swej ojczyźnie. Obszar występowania rozciąga się od Islandii i północnej Hiszpanii przez całą Europę i Azję zachodnią aż do terenów nad Bajkałem. Pasterz mierzący 22 cm, jest ptakiem koczującym w stepach środ-kowoazjatyckich. Za swym głównym pokarmem, który stanowi szarańcza wędrow­na, ciągnie daleko na wschód, docierając do Mongolii i Chin, a ku zachodowi zalatuje do Europy. Towarzyszy on tak wiernie owadom, że nawet gniazda zakłada w okolicach, których nigdy przedtem nie widział i nigdy więcej nie zobaczy. Po krótkich, gwał­townych tokach pasterz szyb­ko zakłada nieporządne gniaz­do w dziupli, szczelinie lub w zagłębieniu, składa 4-6 jaj, które przez 12 dni wysiaduje tylko samica. Po dalszych 14-19 dniach młode już latają i wraz z dorosłymi udają się na wędrówkę za szarańczą. Pasterz jest bardzo ładny: grzbiet, kuper i spód ciała są różowoczerwone, pozostałe upierzenie czarne, głowę zdo­bi szeroki, czarny czub. W południowo-wschodniej Azji miejsce naszych szpaków zajmują majny (Acridotheres), ciemne ptaki o zaokrąglo­nych ogonach i gładkim upie­rzeniu. Pióra na czole są szczecinowate i często przy­krywają także otwory noso­we. Okolica oka jest u nie­których gatunków naga. Omówimy tu trzy gatunki. Majna żałobna występuje pospolicie w południowo-wschodniej Azji. Rozszerza ona swój zasięg, podobnie jak sierpówka. ale proces ten nie zachodzi tak szybko. Pierwotnie jej ojczyzną były tylko Indie i Burma, jednak stopniowo rozprzestrzeniła się przez Afganistan do Uzbe­kistanu - w okolice na północ Wśwej ojczyź­nie nie unika wsi i miast, gnieździ się często pod da­chami domów, w piaszczys­tych zboczach, dziuplach, a niekiedy buduje wolne kuliste gniazda. Pożywienie zbiera na ziemi, nierzadko z grzbie­tów pasących się krów. Zaaklimatyzowała się i roz­mnaża w kilku krajach, np. w Australii i Nowej Zelandii. Jej upierzenie jest przeważ­nie brązowe, głowa i ogon są czarne, a na czarnych lotkach znajdują się małe białe luster­ka. Brzuch, pokrywy podo-gonowe i koniec ogona są także białe. Wokół oka znaj­duje się naga żółta plamka. Pokrewna majna ganga z Afganistanu i Indii północnych ma 21 cm dłu­gości, jest szara, a plama na oku, lusterko w skrzydle i koniec ogona są żółte. Majna czubata ma na czole pęczek szczecinek, jest czarna lub szaroczarna, a gło­wa jest ciemnoczarna. W ogo­nie tylko końce poszczegól­nych sterówek są białe. Ma 26 cm długości. Obszar jej występowania rozciąga się od Chin środkowych do Pół­wyspu Indochińskiego. Szpak długodzioby Sturnus contra przypo­mina z wyglądu naszego szpaka, ale różni się od niego nagim otoczeniem oka. U samca głowa i szyja są czarne, boki głowy białe, grzbiet brunatny, kuper biały, a ogon i skrzydła czarne. Spód ciała jest jasnordzawy. Występuje od Indii po Jawę. unika bliskości ludzi. Do dużej rodziny nektarników (Nectariniidae), liczącej 104 gatunki, należą ptaki w większości bardzo barwne i błyszczące, spokrewnione z mio-dojadami, od których różnią się kształtem języka. Ich język jest bardzo długi i wąski, daleko wysu-walny, a jego swobodnie poruszająca się część jest wzdłuż rozszczepiona na połówki, z których każda z osobna albo obie razem zwijają się w rurkę do ssania nektaru. Istnieje tu więc wyraźne podobień­stwo do języka kolibrów. Krajce są drobno piło­wane na przestrzeni tylnej jednej trzeciej dzioba. Pojedynczo lub grupami nektarniki poruszają się żwawo w koronach drzew lub w krzewach, chwy­tają pająki i owady, a także wypijają nektar z kwia­tów. Przy tym siadają one przy kwiecie, a więc nie ssą nektaru tak jak kolibry w locie trzepoczącym, lecz przebijają po prostu kielich kwiatu ostrym dziobem. Samce niewiele różnią się od samic, są jedynie od nich barwniejsze. Niezwykłe, butelko­wate gniazda budowane są prawdopodobnie samo­dzielnie przez samice. Gniazda te zwisają zwykle na końcu gałęzi, a wejście do nich osłonięte jest od góry małym okapem. Niemal połowa nektarni­ków mieszka w Afryce, pozostałe gatunki w In­diach,, na Filipinach, Wyspach Sundajskich i w pół­nocnej Australii. Nektarnik żółtobrzuchy (ectarima zeylonica z Indii przedgangesowych ma 10 cm długości. Jego głowa i szyja błyszczy metalicznie, a spód ciała jest żółty. O ile nektarniki są charakterystyczne dla Afryki, o tyle większość ze 160 znanych gatunków miodo-jadów (Melliphagidae) zamieszkuje lasy Australii. Występują one poza tym na Nowej Zelandii, Wyspach Sundajskich, Filipinach i wyspach po­łudniowego Pacyfiku. Nektar z kwiatów wypijają w taki sam sposób jak nektarniki. a ich narządy służące do tego celu - dziób i język - są podobnie zbudowane. Ich dziób jest ostro zakończony, wąski, często lekko zakrzywiony. Języka nie mogą tak daleko wysuwać jak nektarniki, ale jest on także na końcu rozszczepiony i może być zwijany w rurkę służącą do wysysania nektaru. Na końcu języka znajduje się kępka włosków, które służą do zlizy­wania pyłku kwiatowego i chwytania drobnych owadów. Wśród miodojadów występuje duża grupa znakomitych śpiewaków.